Οδοιπορικό στη Δυτική Λέσβο “Το Γεφύρι της Κρεμαστής στην Αγία Παρασκευή Λέσβου”, του Ιγνάτη Γουδή

Το Γεφύρι της Κρεμαστής στην Αγία Παρασκευή Λέσβου

Ιστορία και Μύθος

Στην περιοχή Κρεμαστή ή Καμάρα της Αγίας Παρασκευής συναντάμε ένα εμβληματικό μνημείο που χαρακτηρίζει την Αγία Παρασκευή αλλά παράλληλα σηματοδοτεί και την ιστορία ολόκληρης της Λέσβου.

Το γεφύρι βρίσκεται σε απόσταση τριών (3) χιλιομέτρων βορειοδυτικά της Αγίας Παρασκευής, στον δρόμο που συνδέει την Αγία Παρασκευή με το δρόμο Πέτρας – Καλλονής και τη  Στύψη και το βόρειο τμήμα του νησιού. Ο δρόμος αυτός είναι αφαλτοστρωμένος και η πρόσβαση γίνεται πολύ εύκολα, αφού απέχει μόλις 5 λεπτά από την Αγία Παρασκευή.

Το Γεφύρι της Κρεμαστής σώζεται ακέραιο σε πολύ καλή κατάσταση. Είναι τοξωτό χαρακτηρίζεται από τους ειδικούς ως μεσαιωνικό και είναι το μεγαλύτερο και το εντυπωσιακότερο γεφύρι της Λέσβου, καθώς και ένα από τα μεγαλύτερα της Ελλάδας. Αποτελεί ένα από τα πιο αξιόλογα έργα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στο νησί μας, ένα κομψότατο διατηρητέο μνημείο της ιστορίας μας.

Το Γεφύρι της Κρεμαστής αποτελούσε μέχρι και τα μέσα του 20ου αιώνα το μοναδικό μέσο διάβασης στην περιοχή Καμάρα, του μεγαλύτερου και πολύ ορμητικού ποταμού της Λέσβου Τσικνιά, ο οποίος πηγάζει από τον Λεπέτυμνο και εκβάλλει στον κόλπο της Καλλονής. Παραπλήσια στο ιστορικό γεφύρι έχει κατασκευαστεί μία σύγχρονη γέφυρα, που αποτελεί μέρος του σημερινού δρόμου, που μας οδηγεί στην περιοχή.

Είναι κατασκευασμένο πάνω στον αρχαίο οδικό άξονα που διέσχιζε τη Λέσβο από τη Μυτιλήνη ως τη Μήθυμνα και περνούσε από την περιοχή αυτή της Αγίας Παρασκευής.

Πιθανή περίοδος κατασκευής της γέφυρας θεωρείται η εποχή που κυριαρχούσαν οι Γατελούζοι στη Λέσβο (1355-1462). Κατασκευάστηκε για την εξυπηρέτηση των στρατιωτικών σκοπών τους (οδική σύνδεση Μυτιλήνης-Μήθυμνας για επικοινωνία των δύο κάστρων, τροφοδότηση της βίγλας-παρατηρητηρίου της ίδιας περιόδου που λειτουργούσε στο Λεπέτυμνο), αλλά και των εμπορικών αναγκών τους. Ωστόσο αρχιτεκτονική και ιστορική έρευνα το τοποθετεί μεταγενέστερα, γύρω στον 16ο αιώνα, καθώς μοιάζει με τα ψηλοκρεμαστά ηπειρώτικα γεφύρια που χρονολογούνται από τον 16ο έως και τον 19ο αιώνα.

Πρόκειται για ένα αριστούργημα τεχνικής που δείχνει τις γνώσεις των κτιστών και ισναφιών της εποχής. Είναι μονότοξο και η καμάρα του φθάνει στο ύψος των 8,55 μέτρων και το άνοιγμά του τόξου στα 14 μέτρα. Το μήκος του καμπυλωτού και καλντεριμωτού καταστρώματος είναι περίπου 50 μέτρα και το πλάτος περίπου 3,50 μέτρα. Λαξευμένοι, ορθογώνιοι λιθόπλινθοι, τρεις στην κάθε σειρά (κατά πλάτος) φτιάχνουν ένα κυκλικό τόξο που στην κορυφή του είναι τόσο λεπτό όσο το πλάτος του ενός λίθου. Από επάνω περνά ένα λιθόστρωτο πλαισιωμένο με μεγαλύτερες πλάκες στα δύο άκρα. Το τόξο πατάει σε ισχυρές βάσεις από επίσης λαξευμένους λίθους, που χώνονται μέσα στη κοίτη του ποταμιού και αποτελούν τη θεμελίωσή του. Τα δύο τρίγωνα που στηρίζονται στα κράσπεδα της όχθης είναι κτισμένα με λαξευμένες και ημιλαξευμένες πέτρες. Συνδετικό υλικό αποτελεί το ισχυρό κουρασάνι, παραδοσιακό μείγμα αιώνων. Εντοιχισμένο στο μεγαλόπρεπο γεφύρι συναντούμε αρχαίο υλικό το οποίο εικάζεται ότι προέρχεται από το Αιολικό Ιερό της Κλοπεδής, αλλά και από τα μέλη (όπως τμήματα θωρακίων και αμφικιονίσκων) ενός παλαιοχριστιανικού ναού, ερείπια του οποίου σώζονται σε πολύ κοντινή απόσταση γύρω στα 200μ, δίπλα από το εξωκλήσι του Αγίου Θεράποντα.

Η τοπική παράδοση έχει συνδέσει την κατασκευή του γεφυριού της Κρεμαστής με μια ιστορία παρόμοια με αυτή του γεφυριού της Άρτας, δηλαδή τον εντοιχισμό της γυναίκας του πρωτομάστορα στα θεμέλιά του. Χαρακτηριστική είναι η εξιστόρηση του θρύλου από τον Αγιαπαρασκευώτη φιλόλογο, ιστορικό και λαογράφο Χρίστο Παρασκευαΐδη (1869-1937), στο βιβλίο του «Η παλαιά Αγία Παρασκευή Λέσβου – Ιστορικά, γενεαλογικά και λαογραφικά ανάλεκτα» (1936):

«Άδεται ότι την κατασκευήν της γέφυρας ανέλαβον δυο αδελφοί εργολάβοι, οι οποίοι όμως δεν κατώρθωνον να στερεώσωσιν αυτήν, διότι όσον μέρος της γέφυρας εκτίζετο την ημέραν, κατεκρημνίζετο την νύκτα και τούτο συνέβαινεν επί πολλάς ημέρας προς μεγίστην απελπισίαν των εργολάβων, οίτινες διέβλεπον την άφευκτον αυτών οικονομικήν καταστροφήν. Τότε παρεμβαίνει ο συνήθης εις τοιούτους θρύλος διάγγελος της βουλής των Θεών, ο οιωνός, «το πουλί», το οποίον με ανθρώπινης λαλιάν ζητεί δια το «στοιχειό» την γυναίκα του «πρωτομάστορη». Αλλ’ οι εργολάβοι είναι δύο και αφίνουσιν εις την μοίραν να επισημάνη το θύμα. Συμφωνούν να θυσιάσουν εντειχίζοντες εις το σκέλος της γέφυρας εκείνην εκ των συζύγων των, η οποία πρώτη θα έφερε την επαύριον από το χωριόν το φαγητόν του συζύγου της. Η μοιραία γυνή ωνομάζετο Αρετή και φεύγει αφήσασα το βρέφος εις το λίκνον και τα ψωμιά εις τον φούρνον, με την παράκλησιν:

Κούνια μου, κούνει το παιδί, κι αν κλάψη δος του γάλα
Φούρνε μου, ψήσε το ψωμί, όσο να πάω και να ναρθω

Ο σύζυγος της αφήκε τυχαίως δήθεν να πέση το δακτυλίδι του εις τα θεμέλια της γέφυρας, η δε Αρετή έσπευσε να καταβή, δια να το λάβη. Εις εν νεύμα του ανδρός της οι κτίσται ενετείχισαν αυτήν ασυγκίνητοι προς τους θρήνους της δια τον σκληρόν θάνατον. Και σήμερον ακόμη οι διαβάται μετά συγκινήσεως ατενίζουν την γέφυραν, ήτις εστερεώθη δι’ αίματος και εδάμασε την ορμήν του ποταμού, εις τα ύδατα του οποίου ανθρώπιναι υπάρξεις κατ’ έτος εχάνοντο».

Στην κορυφή της καμάρας υπάρχει ένας λευκός γωνιόλιθος με εγχάρακτο σταυρό και εικάζεται ότι από κάτω είναι το σημείο εντοιχισμού της γυναίκας του πρωτομάστορα. Στη βάση του γεφυριού μέσα σε μία τρύπα οι παλαιοί αγρότες που πήγαιναν το χειμώνα για το ελαιομάζωμα, άφηναν ψωμί και τυρί λέγοντας: «Αριτή, τσυρά-Αριτή, έλα να ζ’ δώσου ψουμί τσι τυρί».

Το γεφύρι αυτό έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης πολλών καλλιτεχνών (ζωγράφων, φωτογράφων, χαρακτών κ.ά.).

Τα τελευταία χρόνια μέσω του προγράμματος Leader γίνεται συντήρηση και στερέωσή του γεφυριού από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου.

Έργα της χαράκτριας Μαρίας Καλλιπολίτη από τη σειρά: τα Μετάλλια του Δήμου Αγίας Παρασκευής, με θέμα το Γεφύρι της Κρεμαστής. (Χυτός ορείχαλκος) 2004.

ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου, Αγία Παρασκευή – Νάπη, Γνωριμία με τον Τόπο και τους Κατοίκους του. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου 2005.
2. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου, Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου Γνωρίστε τον τόπο μας. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου. Αγία Παρασκευή 2008.
3. Καλλιπολίτη, Μ., Τα Μετάλλια. Μαρκάτου Δώρα Κείμενα – Κατάλογος Μεταλλίων και Πλακετών. Δήμος Λέσβου, Μυτιλήνη 2014.
4. Κράλη, Σ., Η Αγία Παρασκευή Λέσβου, Ιστορική Ανασκόπησις – Λαογραφία, Σύγχρονος Δραστηριότης, Μυτιλήνη 1963.
5. Παρασκευαΐδου, Χ., Η Παλαιά Αγία Παρασκευή Ιστορικά, Γενεαλογικά και Λαογραφικά Ανάλεκτα, Μυτιλήνη, 1936. Πανομοιότυπη Επανέκδοση του Πνευματικού Κέντρου Αγίας Παρασκευής Λέσβου, 1991.
6. Ηλεκτρονική σελίδα:

https://agiaparaskevilesvou.gr/.

Φωτογραφίες: Χρήστου Σαμαρά και από την

ηλεκτρονική σελίδα: https://agiaparaskevilesvou.gr/.

Επιμέλεια: Ιγνάτης Γουδής

MSc Γεωπόνος