Οδοιπορικό στη Δυτική Λέσβο .Μέρος 4ο : Οι Αποκριές στην Αγία Παρασκευή Λέσβου, του Ιγνάτη Γουδή

Οι Αποκριές στην Αγία Παρασκευή Λέσβου

Μπορεί να πέρασε η περίοδος της Αποκριάς, που δίνει την ευκαιρία στον καθένα για λίγη χαλάρωση και διασκέδαση, μας λείπουν όμως ιδιαίτερα τώρα μέσα στο βαρύ κλίμα της εποχής που ζούμε. Δεν μπορούμε όμως να μην αναπολούμε τις μέρες αυτές πώς τις περνούσαμε κάθε χρόνο μέχρι και πρόπερσι.

Στην Αγία Παρασκευή οι Απόκριες έχουν ιδιαίτερο χρώμα, μιας και ο κόσμος τις περιμένει εναγωνίως και τις ζει, συμμετέχοντας σε πολλά δρώμενα από μικρά παιδιά μέχρι και ηλικιωμένοι. Ίσως αυτή είναι και μια χαρακτηριστική διαφορά με τα άλλα μέρη του νησιού μας την περίοδο αυτή, που η συμμετοχή δεν περιορίζεται μόνο μέσω κάποιου φορέα, αλλά διαχέεται σε μεγάλο μέρος των κατοίκων αλλά και επισκεπτών που επιθυμούν να συμμετάσχουν και να διασκεδάσουν για πολλές μέρες, την περίοδο αυτή.

Το αποκορύφωμα των Αποκριών στην Αγία Παρασκευή είναι η Καθαρά Δευτέρα, άλλο ένα χαρακτηριστικό που τις διαφοροποιεί από τα υπόλοιπα μέρη, καθώς αυτό επικρατεί από πολύ παλιά, όπως μας πληροφορεί σχετικά ο Χρίστος Παρασκευαΐδης (1869-1937) στο βιβλίο του «Η παλαιά Αγία Παρασκευή Λέσβου»: «…Αφ’ ού εχορταίνοντο και κατέπαυον την δίψαν αυτών με άφθονον οίνον, ήρχιζεν η ευθυμία και τα προανακρούσματα του άσματος, εις τον πατροπαράδοτον και ρυθμόν, όστις επεκράτει κατά την ημέραν εκείνην, και αφ’ ού προητημάζοντο καταλλήλως, ήρχιζον κατά τας μεσημβρινάς ώρας την ανά τας οδούς της κωμοπόλεως βακχικήν πομπήν , καθ’ ήν εστολισμένοι με χλωρά κρόμμυα και σκόροδα και μουντζουρωμένοι το πρόσωπον έψαλλον συγκρούοντες τα παλάμας εις εύθυμον τόνον τα φαλικά άσματα, καθ’ όν χρόνον αι οικοδέσποιναι ελλοχεύουσαι όπισθεν των θυρών άμα τη προσεγγίσει της πομπής εξήρχοντο κρατούσαι ανά χείρας δίσκον με κοτύλην οίνου, αμύγδαλα και λεπτοκάρυα και προσέφερον εις την παρέαν, ήτις εξηκολούθει την πομπήν άδουσα, εν όσω εμεθύσκετο, εις περισσότερον οργιαστικόν τόνον. Εις τα επικολυρικά ταύτα άσματα ο άγνωστος ποιητής ερμηνεύει τον ανθρώπινον βίον υπό την εύθυμον και απολαυστικήν αυτού όψιν με ωμόν ρεαλισμόν, τον οποίον μόνον εις τας κωμωδίας του Αριστοφάνους δύναται τις να απαντήση…».

Αυτό συνεχίζεται μέχρι σήμερα, συναντάμε δηλαδή τις παρέες των μασκαρεμένων με αυτοσχέδιες ενδυμασίες να τραγουδούν και να πειράζονται στους δρόμους και να πηγαίνουν σε φιλικά σπίτια και καφενεία, που μετά τα κεράσματα και το φαγοπότι συνεχίζουν να ξεφαντώνουν μέχρι που αντέχουν.
Χαρακτηριστικά μουσικά όργανα των ημερών είναι τα τουμπελέκια, τα νταούλια ακόμη και οι τενεκέδες, που ηχούν τους αποκριάτικους σκοπούς.
Ακόμη ένα στοιχείο της Αποκριάς στην Αγία Παρασκευή που συνεχίζεται από παλιά είναι το μουτζούρωμα στο πρόσωπο.
Ο Λαογραφικός Σύλλογος Αγίας Παρασκευής συνεχίζοντας την παράδοση με πολύ μεγάλη επιτυχία, δραστηριοποιείται από το 1975 και διοργανώνει κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα πλούσιες καρναβαλικές εκδηλώσεις με μεγάλα αυτοσχέδια άρματα, που τα κατασκευάζουν τα μέλη και οι φίλοι του Συλλόγου με προσωπική εργασία επί μήνες. Ακολουθεί παρουσίαση καυστικής σάτιρας πάνω στα άρματα, γραμμένη από ντόπιους «σεναριογράφους» και πλούσιο γλέντι για όλους.
Εκδηλώσεις και δρώμενα γίνονται σε όλη τη διάρκεια της περιόδου των Αποκριών με τη συμμετοχή εκτός του Λαογραφικού Συλλόγου και άλλων φορέων καθώς και των παιδιών και των μεγάλων.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό των Αποκριών στην Αγία Παρασκευή είναι η μεταμφίεση σε ομάδες Γιουρούκηδων. Μια συνήθεια πολύ παλιά. Χαρακτηριστικό των αμφιέσεων των Γιουρούκηδων είναι η άσπρη βράκα και πουκαμίσσα, το ζωνάρι, το κόκκινο φέσι καθώς και το μουτζούρωμα ή το αλεύρωμα στο πρόσωπο. Στις μέρες μας μια ολόκληρη μέρα είναι αφιερωμένη στους Γιουρούκηδες. Τα μέλη του Λαογραφικού Σύλλογος κάθε χρόνο μεταμφιέζονται σε Γιουρούκηδες μια από τις ημέρες της Αποκριάς και περιέρχονται όλη την Αγία Παρασκευή τραγουδώντας αποκριάτικα τραγούδια, ενώ δέχονται κεράσματα και πειράγματα.

Οι Γιουρούκηδες ή Γιουρούκδις ήταν νομαδικός λαός από τη Μικρά Ασία, που κατοικούσε και στη Λέσβο. Ζούσαν σε αντίσκηνα ή σε μικρά πετρόχτιστα καλύβια στα ορεινά και δασώδη μέρη του νησιού. Στην περιοχή της Αγίας Παρασκευής υπήρχαν οικισμοί τους στη Φεράνα, στα Βουβάρια και αλλού. Για να ζήσουν υλοτομούσαν τα πεύκα και κατασκεύαζαν ξύλινα σκεύη καθημερινής χρήσης, όπως πινακωτές, σκάφες, ξύλινα γουδιά, κουτάλες, κόπανους κ.ά., που τα πουλούσαν στα χωριά του νησιού. Πουλούσαν επίσης δαδί και ξύλα. Οι γιουρούκηδες εγκατέλειψαν το νησί μαζί με τους Τούρκους στην υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923. Αυτό έγινε παρά τη θέλησή τους, γιατί δεν είχαν την ίδια θρησκεία ούτε φιλικές σχέσεις με τους Τούρκους. Δεν είχαν τζαμιά ούτε τελούσαν ραμαζάνι, οι γυναίκες τους ποτέ δεν κάλυπταν το πρόσωπό τους με πέπλο. Αντιθέτως συμπαθούσαν τους χριστιανούς και τιμούσαν την Παναγία.
Και του χρόνου γεροί και να γιορτάσουμε από κοντά όλοι μαζί!

Οι Γιουρούκηδες στις μέρες μας

Επιμέλεια: Ιγνάτης Γουδής

MSc Γεωπόνος

ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου, Αγία Παρασκευή – Νάπη, Γνωριμία με τον Τόπο και τους Κατοίκους του. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου 2005.
2. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου, Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου Γνωρίστε τον τόπο μας. Δήμος Αγίας Παρασκευής Λέσβου. Αγία Παρασκευή 2008.
3. Παρασκευαΐδου, Χ., Η Παλαιά Αγία Παρασκευή Ιστορικά, Γενεαλογικά και Λαογραφικά Ανάλεκτα, Μυτιλήνη, 1936. Πανομοιότυπη Επανέκδοση του Πνευματικού Κέντρου Αγίας Παρασκευής Λέσβου, 1991.
4. Ηλεκτρονική σελίδα:
https://agiaparaskevilesvou.gr/.
5. https://www.facebook.com/groups/51082601622/permalink/10156542115661623/

Φωτογραφίες: Αρχείο Λαογραφικού Συλλόγου Αγίας Παρασκευής