ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ ΠΡΙΝ 82 ΧΡΟΝΙΑ: Η μεγάλη συμφορά της Λήμνου (9/9/1939, ώρα 9 μ.μ.)

Σαν σήμερα 9 Σεπτεμβρίου, το 1939, δεκάδες Λημνιοί κάηκαν, όταν ξέσπασε πυρκαγιά κατά τη διάρκεια της προβολής της ταινίας «AVE MARIA», σαν σήμερα συμπληρώνονται 82 χρόνια από την μεγάλη συμφορά της Λήμνου

Στην αγορά της Μύρινας, στο παλιό τουρκικό μπεζεστένι, δίπλα στα καταστήματα υπάρχει ένα ξωκλήσι, αφιερωμένο στη «Γέννηση της Θεοτόκου». Το ξωκλήσι αυτό το συνδέει μια τραγική ιστορία.

Η μαρμάρινη κτητορική επιγραφή που υπάρχει στο υπέρθυρο ενημερώνει τον περαστικό  ότι ο Ιερός ναός είναι αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου και ανεγέρθη το έτος 1988 από το Π.Σ.Τ. και δωρεές.

Η ανέγερση έγινε με πρωτοβουλία του Χ.Παντελαρούδη, σε μνήμη των ανθρώπων που κάηκαν στις 9-9-1939.

Εντοιχισμένη σε ένα τοίχο του ναΐσκου υπάρχει και μια δεύτερη επιγραφή, η οποία αναφέρεται και αυτή στο τραγικό συμβάν.

«Η χειρότερη ίσως ημέρα για τη Λήμνο …μεγάλος αριθμός θεατών παγιδεύτηκαν, παρά τις προσπάθειες, όσων ήταν απ’ έξω να βοηθήσουν»

Στα 1939 το Κάστρο, έτσι ονομαζόταν η χώρα της Λήμνου, μέσα στην αγορά υπήρχε ένα παλιό τζαμί. Ήταν η εποχή που είχε κάνει την εμφάνιση του ο «Ομιλών» κινηματογράφος. Για πρώτη φορά την κινηματογραφική εικόνα θα τη συνόδευε κι ήχος. Για τη νήσο Λήμνο θα ήταν η πρώτη φορά θα έβλεπαν μια αντίστοιχη ταινία. Το έργο ήταν το «Ave Maria».Επισκεύασαν πρόχειρα το τζαμί, έκλεισαν τα παράθυρα με λαμαρίνες έστησαν τον προβολέα σε μια ξύλινη κατασκευή και το σινεμά ήταν έτοιμο.

Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1939 στον κινηματογράφο συγκεντρώθηκε όλη η αριστοκρατία της Λήμνου. Ο Έπαρχος με τη σύζυγο του, γιατροί, επιχειρηματίες, Αιγυπτιώτες, όλοι ήταν εκεί, παρόντες.

Η προβολή ξεκίνησε. Μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά η μηχανή προβολής πήρε φωτιά κι η αίθουσα λαμπάδιασε. Έξοδος κινδύνου φυσικά δεν υπήρχε. Η μοναδική πόρτα άνοιγε προς τα μέσα. Ο κόσμος πανικόβλητος έπεσε πάνω στη πόρτα και την έκλεισε. Οι άνθρωποι κάηκαν ζωντανοί χωρίς να μπορεί κανείς από αυτούς που ήταν απ’ έξω να τους προσφέρουν την παραμικρή βοήθεια.

Πώς ξεκίνησε η φωτιά – Γιατί εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα;

Ο δυνατός βοριάς που φυσούσε εκείνο το μοιραίο βράδυ της 9 / 9 / 1939 στη Λήμνο μπήκε από την ανοιχτή βορινή πόρτα της καμπίνας, φούντωσε τις εύφλεκτες κόπιες των δεκάδων ταινιών και κυρίως των ξετυλιγμένων στο πάτωμα. Πελώριες πύρινες γλώσσες μπήκαν στην αίθουσα από την πόρτα και το άνοιγμα προβολής στον τοίχο και βρίσκοντας εύφλεκτα υλικά (ξύλα και λαδομπογιές) έκαψαν τα πάντα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Τα σφραγισμένα παράθυρα και η πόρτα της μοναδικής εξόδου που έκλεινε προς τα μέσα ήταν δύο ακόμα βασικοί λόγοι για τον θάνατο τόσων ανθρώπων. Ο Λεμονόπουλος και ο Ονίκ, φλεγόμενοι έφυγαν από την πόρτα εξόδου, αλλά γλίτωσαν.

Οι δίκες των υπευθύνων

Στις 7 Φεβρουαρίου 1940 έγινε στο Πλημμελειοδικείο Μυτιλήνης η δίκη των υπευθύνων της πυρκαγιάς. Οι κατηγορίες πολλές και βαριές. Φόνοι εξ αμελείας, τραυματισμοί, φθορές κλπ. Βασικοί μάρτυρες κατηγορίας ήταν ο δικηγόρος Εμμανουήλ Κωνσταντινίδης (έχασε τη γυναίκα του Χρυσούλα), ο οδοντίατρος Ανδρέας Νούλας (έχασε τη γυναίκα του Έφη και τον γιο του Θεόδωρο) και ο έφορος Λήμνου Πιττακός Ορφανίδης (έχασε τη σύζυγό του Μιλτώ και τον γιο του Μιχάλη).
Το δικαστήριο επέβαλε τις παρακάτω ποινές: στους Ζούβα (Μοίραρχο), Λεμονόπουλο και Ονίκ δύο χρόνια φυλάκιση, στον αστυνομικό σταθμάρχη Κάστρου (Μύρινας) Ανθυπασπιστή Γ. Αθανασίου φυλάκιση 18 μηνών, στον επιχειρηματία Θ. Καλφόπουλο φυλάκιση ενός έτους και στον συνέταιρό του Γρηγόριο Γιουβαλάκη φυλάκιση πέντε μηνών. Οι καταδικασθέντες άσκησαν έφεση, που ορίστηκε να δικαστεί στις 26 / 3 / 1940 στο εφετείο Σύρου.

Στις 26 / 3 / 1940 όμως οι βασικοί μάρτυρες κατηγορίας έλειπαν. Το δικαστήριο διέταξε τη βίαιη προσαγωγή τους και όρισε νέα δικάσιμο στις 22 / 5 / 1940. Το τριμελές εφετείο Αιγαίου στις 26 / 5 / 1940 με πρόεδρο τον Ε. Μιστριώτη, μέλη τους Β .Μπουρόπουλο και Ν. Παλαιολογόπουλο και εισαγγελέα τον Κ. Κόλλια, πρωθυπουργό της χούντας (Απρίλιος 1967 – Δεκέμβριος 1967), εκδίκασε την υπόθεση εκ νέου και επέβαλε τις εξής ποινές:β
Στον Ρήγα Λεμονόπουλο φυλάκιση 20 μηνών, στον Θεόδωρο Καλφόπουλο φυλάκιση 12 μηνών, στον μοίραρχο Ζούβα φυλάκιση 18 μηνών και στον ανθυπασπιστή Αθανασίου φυλάκιση 15 μηνών. Ο μηχανικός Ονίκ και ο Γ. Γιουβαλάκης αθωώθηκαν. Αλλά και όσοι καταδικάστηκαν δεν εξέτισαν τις ποινές τους, καθώς σε πέντε μήνες ξέσπασε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος.

Ο μοίραρχος Ζούβας οδηγήθηκε στις στρατιωτικές φυλακές Βουλιαγμένης, αλλά τον Νοέμβριο του 1940 αποφυλακίστηκε. Επανήλθε στην υπηρεσία του και αποστρατεύτηκε το 1959 με τον βαθμό του ταξίαρχου χωροφυλακής. Το 1988 στον τόπο της τραγωδίας ανεγέρθηκε ο Ιερός Ναός Κοίμησης της Θεοτόκου

ΠΗΓΕΣ: Ευαγγελία Χ.Λιάπη, http://stirouga.blogspot.gr

ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Ι. ΤΣΟΤΡΟΥΔΗΣ «Η ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΜΦΟΡΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ»(9 / 9 / 1939 ΩΡΑ 9 Μ. Μ.) απ’ όπου και οι σπάνιες φωτογραφίες του άρθρου.

Θεόδωρος Γρ. Μπελίτσος στο βιβλίο του, Παλλημνιακό Σχολικό Ταμείο

Συντάκτης : Νατάσα Ταραράκη

Πηγή δημοσίευσης : limnosreport