Ανάγκη ριζικής αναθεώρησης των μέτρων αντιμετώπισης του «κορονοϊου» των φοινικοειδών, του Νίκου Χωριατέλλη δικηγόρου

Ευρέως γνωστό καθίσταται ότι έχει εντοπιστεί σε φοίνικες στην πόλη της Μυτιλήνης και ευρύτερα στη Λέσβο το διαβόητο κολεόπτερο  «κόκκινος ρυγχωτός κάνθαρος» (Rynchophorus ferrugineus), κοινώς γνωστός ως «κόκκινο σκαθάρι». Η προσβολή ξεκινά από την κορυφή (στεφάνη), ενώ οι προνύμφες ανοίγουν στοές έως και ένα μέτρο κατά μήκος του κορμού αλλά και κατά μήκος των βάσεων φύλλων.

Η προσβολή οδηγεί στο θάνατο το φοινικοειδές. Ένα από τα είδη που απειλούνται είναι οι πανέμορφοι “κανάριοι” φοίνικες (phoenix canariensis), που προσβάλλονται κατά σαφή προτίμηση του σκαθαριού, πληθώρα των οποίων ευδοκιμούν τον τόπο μας, τόσο ώστε να προσδιορίζουν χαρακτηριστικά το τοπίο.

Το έντομο παρά τις όποιες δράσεις πολλαπλασιάζεται επιθετικά και διαρκώς παρουσιάζονται στην ευρύτερη περιφέρεια του Δήμου Μυτιλήνης, νέες προσβεβλημένες περιοχές και συνεχίζει να αφανίζει, τα φοινικόδεντρα πολλά από τα οποία είναι ιδιαίτερα μακρόβια, μνημειακά και αποτελούν τοπικά ιστορικά σύμβολα και στοιχεία αναφοράς. Ήδη μάλιστα σε όλη την περιφέρεια της Μυτιλήνης, καταγράφεται τόσο εκτεταμένη η προσβολή των φοινικόδεντρων, ώστε η θλιβερή αποσύνθεση των φοινίκων, λαμβάνει πλέον δραματικές διαστάσεις και δυστυχώς θυμίζει κάτι από μυστηριακό τοπίο στην «Έρημη Χώρα του Τ.Σ. Έλιοτ.

Ιδίως τώρα, η προστασία των φοινικοειδών, που απειλούνται σοβαρά με άμεση εξαφάνιση, αναδεικνύεται σε μείζον ζήτημα περιβαλλοντικής σημασίας, ενώ δεν μπορεί να τονιστεί αρκετά η ανάγκη για άμεση, πλην συντονισμένη κινητοποίηση όλων των αρχών, για την ανάσχεση της σαρωτικής εξάπλωσης του. Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται απολύτως απαραίτητη, η άμεση ριζική αναθεώρηση της ως τώρα εφαρμοζόμενης προσπάθειας και της συναφούς στρατηγικής για τη λήψη μέτρων, ιδίως για την προστασία του μοναδικού φοινικοδάσους του Καλαμιάρη Παναγιούδας, με τη διάσωση του Φοινικόδασους του Καλαμιάρη ή Φοινικόδασους της Παναγιούδας.

Πρόκειται για ημιαυτοφυές, φοινικόδασος της Λέσβου, που απαρτίζεται συνολικά από περίπου 150 φοινικόδεντρα phoenix canariensis, για το οποίο αναφέρεται ότι φυτεύτηκε κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο της Λέσβου απ’ τον Άγγλο διπλωμάτη Robert Ηadkinson, με δένδρα που μεταφέρθηκαν στη Λέσβο από την Αφρική και τη Σμύρνη, εμφαίνεται αναπτυγμένο σε διατιθέμενες φωτογραφίες του 1930, ενώ σήμερα έχει επεκταθεί. Ως πολύτιμο στοιχείο της κληρονομιάς του τόπου, πρέπει να προστατευτεί, οι δε αρμόδιες αρχές πρέπει να δράσουν άμεσα, λαμβάνοντας όλα τα διαθέσιμα μέσα, προς αποφυγή ανεπανόρθωτης βλάβης, ενώ ο κίνδυνος μαζικής προσβολής πλησιάζει διαρκώς και περισσότερο το Φοινικοδάσος.

Εφόσον έχει προσβληθεί η «καρδιά», τότε το δέντρο δεν υπάρχει περίπτωση να αναβλαστήσει και καθίσταται συνεπώς υποχρεωτική, η άμεση καταστροφή όλων των βαριά προσβεβλημένων φοινικοειδών ή η φυτοϋγειονομικά ασφαλή αφαίρεση της προσβολής (δενδροχειρουργική). Οι επεμβάσεις για την προστασία των φοινικοειδών με εντομοπαθογόνους νηματώδεις ή άλλα εγκεκριμένα σκευάσματα πρέπει να γίνεται με «λούσιμο» και όχι με ψεκασμό, από την κορυφή (στεφάνη), μεταξύ άλλων σε ύποπτα προσέλκυσης προσβολής φοινικοειδή και ιδιαίτερα στους ψηλούς και μεγάλης διαμέτρου Κανάριους φοίνικες. Απαραίτητη είναι και η εγκατάσταση συστηματικού δικτύου παγίδευσης του εντόμου (μόνο στα σημεία που έχουν παρατηρηθεί προσβολές).

Τονίζεται ότι οι εφαρμογές για την προστασία των φοινικοειδών, για να έχουν αποτέλεσμα πρέπει να είναι επαναλαμβανόμενες σε διαστήματα 15 – 45 ημερών, αναλόγως των καιρικών συνθηκών και των επί τόπου παρατηρήσεων. Έτσι γίνεται κατανοητό, ότι το ολιγομελές προσωπικό του Δήμου δεν επαρκεί, εφόσον είναι επιφορτισμένο τόσο με την καταστροφή και αποκομιδή των προσβεβλημένων φοινίκων, με τις διαβροχές φοινίκων, τα κλαδέματα και με κάθε σχετική δράση, σε όλες τις περιοχές αρμοδιότητας του.

Ας μην λησμονούμε, ότι οι δυσκολίες στην καταπολέμηση του εν λόγω εχθρού δεν είναι αποκλειστικό ίδιον της Μυτιλήνης, ούτε και της Λέσβου, αλλά έχει απασχολήσει οργανωμένα κατά τα προηγούμενα χρόνια πολλές περιφέρειας της Επικράτειας, που εγκαίρως αναζήτησαν έλαβαν ειδική τεχνογνωσία, παραγγέλλοντας την εκπόνηση μελετών, τεχνικών εκθέσεων και εκτελώντας σχετικά έργα.

Ενόψει αυτών, είναι απολύτως αναγκαίο να επιδιωχθεί επιτελική συνεργασία του Δήμου Μυτιλήνης με το Δήμο Δυτικής Λέσβου και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, με την αναζήτηση τεχνογνωσίας και κάθε συνδρομής του Εργαστηρίου Γεωργικής Εντομολογίας, του Τμήματος Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου του ΓΕΩΤΕΕ, ακόμη και του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Κρίσιμο αναδεικνύεται, να συγκροτηθεί Όργανο Διοίκησης που να αναλάβει επιτελικό και συντονιστικό ρόλο και να κατευθύνει το έργο των αρμοδίων υπηρεσιών, των κατά τόπους φορέων εφαρμογής των μέτρων και των λοιπών εμπλεκομένων, των επαγγελματιών του ιδιωτικού τομέα και των απλών πολιτών, προς ένα Περιφερειακό Σύστημα Ελέγχου και Καταπολέμησης, τα αποτελέσματα του οποίου να είναι συνεχώς μετρήσιμα και αξιολογήσιμα και να αναπροσαρμόζεται και να διορθώνεται ανάλογα, προς την σωστή εκάστοτε κατεύθυνση.

Εξάλλου, είναι απαραίτητη η καταγραφή των προσβεβλημένων από το έντομο δέντρων,  για την δημιουργία καταλόγου όπου θα καταγράφεται το είδος και το μέγεθος του προσβεβλημένου δένδρου, το ποσοστό προσβολής, η θέση του κλπ.

Τέλος, τονίζεται ότι, η εμπλοκή μη εξειδικευμένων συνεργείων, εργατών κτλ, καθίσταται σαφές ότι οπωσδήποτε αποβαίνει πολλαπλά καταστροφική, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι ενίοτε αφήνουν τα κλαδιά στις άκρες των δρόμων και το πιθανότερο έτσι δεν τηρείται το πρωτόκολλο, ενώ αμφίβολος είναι και ο κατάλληλος χειρισμός των κορμών.

Ας ελπίσουμε στην αφύπνιση αρμοδίων και μη, για να μην καταστούμε υπεύθυνοι, αλλά και υπόλογοι δια παραλείψεως, ενός εγκλήματος πλήρους αφανισμού όλων των φοινικοειδών στη Λέσβο επί των ημερών μας.

Νίκος Χωριατέλλης

Δικηγόρος Μυτιλήνης