Με αυτούς τους χαρακτηρισμούς περιέγραψαν πολιτικοί αναλυτές και πολλά μέσα ενημέρωσης την εντυπωσιακή νίκη του αντιμεταναστευτικού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στις περιφερειακές εκλογές της Κυριακής. Είναι, όμως, υπερβολικοί αυτοί οι χαρακτηρισμοί;
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα από τα μικρότερα από τα 16 κρατίδια της τεράστιας Γερμανίας. Διαθέτει μόλις 1,7 εκατομμύρια από τα 59 εκατομμύρια των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων σε ολόκληρη τη χώρα. Πόσο σημαντικές μπορεί να είναι, λοιπόν, οι πολιτικές διαθέσεις της, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η AfD απέτυχε οριακά να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία;
Η απάντηση είναι: πολύ σημαντικές.
Πρώτα απ’ όλα, στο εσωτερικό της Γερμανίας.
Η ψήφος μπορεί να ήταν περιφερειακή, όμως οι επιπτώσεις της είναι εθνικές. Η σαρωτική επικράτηση της AfD ασκεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην ήδη δοκιμαζόμενη κεντρώα κυβέρνηση συνασπισμού στο Βερολίνο. Μπορεί μάλιστα να αποδειχθεί το τελευταίο χτύπημα για τον πολιτικά βαθιά αντιδημοφιλή συντηρητικό καγκελάριο της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς. Ο ίδιος είχε δεσμευτεί να περιορίσει την εκλογική απήχηση της AfD.
Οι πολιτικές αυτές δυσκολίες αναμένεται να αποδυναμώσουν και να αποσπάσουν περαιτέρω την προσοχή της Γερμανίας, της ισχυρότερης χώρας της ΕΕ, σε μια περίοδο ηπειρωτικής κρίσης, καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη ρωσική επιθετικότητα, τους δασμούς και τις εμπορικές πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, καθώς και την οικονομική απειλή από την Κίνα.
Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί επίσης έντονο προβληματισμό σε ολόκληρη τη Γερμανία, όπου το ναζιστικό παρελθόν εξακολουθεί να βαραίνει. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη εκλογική συντριβή υπέρ ενός σκληρά δεξιού εθνικιστικού κόμματος από την πτώση του Τρίτου Ράιχ το 1945.
Οι γερμανικές Αρχές έχουν χαρακτηρίσει την AfD, εν μέρει, ως αντιδημοκρατική, ενώ αρκετές περιφερειακές οργανώσεις του κόμματος, μεταξύ των οποίων και αυτή της Σαξονίας-Άνχαλτ, έχουν χαρακτηριστεί ακροδεξιές εξτρεμιστικές.
Η AfD είναι γνωστό ότι έχει ιδιαίτερα ισχυρή απήχηση στην ανατολική Γερμανία, ωστόσο πλέον εμφανίζεται και σε εθνικό επίπεδο ως το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα στις δημοσκοπήσεις.
Το πολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας φαίνεται πως απέτυχε να ανταποκριθεί στις ανάγκες των ψηφοφόρων. Τι κάνει τώρα η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης και η πολυπληθέστερη χώρα της, με εξαίρεση τη Ρωσία;
Η νίκη της AfD προκαλεί αντιδράσεις και εκτός Γερμανίας
Η μικρή Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί αναταράξεις και πέρα από τα γερμανικά σύνορα.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν μεταξύ εκείνων που αντέδρασαν άμεσα, δημοσιεύοντας την Κυριακή στην πλατφόρμα Truth Social το exit poll για τη Σαξονία-Άνχαλτ.
Το αντιμεταναστευτικό και αντι-woke μήνυμα της AfD, με το σύνθημα «Η Γερμανία για τους Γερμανούς», έχει πολλές ομοιότητες με το πολιτικό μήνυμα του κινήματος MAGA. Μαζί με μια σειρά άλλων εθνικιστικών κομμάτων στην Ευρώπη, η AfD αντλεί σε μεγάλο βαθμό από το πολιτικό «εγχειρίδιο» του Τραμπ: αμφισβητεί τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, θέτει υπό αμφισβήτηση την ουδετερότητα των δικαστών και υπόσχεται να «κάνει ξανά μεγάλη τη Γερμανία».
Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι ο Αμερικανός πρόεδρος σπάνια αναφέρεται ονομαστικά στις προεκλογικές εκστρατείες στην Ευρώπη. Οι πολιτικοί γνωρίζουν πολύ καλά πόσο αντιδημοφιλής είναι μεταξύ των ψηφοφόρων.
Λίγο μετά την ανάρτηση του Τραμπ ακολούθησε η αντίδραση του ισχυρού Ρώσου επιχειρηματία Κιρίλ Ντμίτριεφ, διευθύνοντος συμβούλου του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων. Χαρακτήρισε το αποτέλεσμα της AfD «ιστορικό», τη γερμανική κυβέρνηση «απαξιωμένη» και τον Γερμανό καγκελάριο «ταπεινωμένο», συγκρίνοντας τον Φρίντριχ Μερτς με τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας Κιρ Στάρμερ, ο οποίος αναγκάστηκε να παραιτηθεί το φετινό καλοκαίρι.
Τι ενδιαφέρον μπορεί να έχει η Ρωσία για τις γερμανικές περιφερειακές εκλογές, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς, και τι ακριβώς εννοούσε ο Ντμίτριεφ με την αναφορά του στη Βρετανία;
Η γερμανική κυβέρνηση είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος δωρητής προς την Ουκρανία, ενώ η Βρετανία είναι γνωστό ότι έχει προμηθεύσει το Κίεβο με πυραύλους που χρησιμοποιούνται για πλήγματα σε ρωσικό έδαφος. Αυτό έχει προκαλέσει έντονη οργή στη Μόσχα.
Η AfD, αντίθετα, έχει σαφώς πιο φιλορωσική στάση. Θέλει να σταματήσει η στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, να τερματιστούν οι κυρώσεις κατά της Μόσχας και να επαναληφθούν οι αγορές πολύ φθηνότερης ρωσικής ενέργειας.
Η ενεργοβόρα γερμανική βιομηχανία υπέστη ισχυρό οικονομικό πλήγμα μετά τη διακοπή των εισαγωγών ρωσικής ενέργειας από τη Γερμανία, έπειτα από τη μεγάλης κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Η πιο ήπια προσέγγιση της AfD απέναντι στη Ρωσία έχει επιπλέον απήχηση στην ανατολική Γερμανία, η οποία εξακολουθεί να είναι πολύ φτωχότερη από τη δυτική.
Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι η Γερμανία έχει δαπανήσει μεταξύ 2,3 και 3 τρισεκατομμυρίων ευρώ, ανάλογα με τις εκτιμήσεις και το αν λαμβάνεται υπόψη ο πληθωρισμός, για την ενσωμάτωση του πρώην κομμουνιστικού τμήματος της χώρας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989.
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι η φτωχότερη περιφέρεια της Γερμανίας και εκεί, όπως και σε μεγάλο μέρος της ανατολικής χώρας, συναντά κανείς συχνά το λεγόμενο «Ostalgie» μεταξύ των ψηφοφόρων – ουσιαστικά μια «νοσταλγία για την Ανατολή» και για τις συγκριτικά πιο σταθερές εποχές του κομμουνισμού.
Στο μικροσκόπιο και των Βρυξελλών
Τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ παρακολουθούσε στενά και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι επόμενοι 12 μήνες αποτελούν μια ιδιαίτερα πυκνή εκλογική περίοδο για την ΕΕ. Εκλογές αναμένονται σε σημαντικές χώρες, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία.
Οι Βρυξέλλες φοβούνται ότι περισσότερα «ακραία» κόμματα, τόσο από τα αριστερά όσο και –κυρίως– από τα δεξιά του πολιτικού φάσματος, ενδέχεται να ενισχυθούν σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Ο ηγέτης του ισπανικού εθνικιστικού κόμματος Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, έγραψε την Κυριακή στο X ότι η νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».
Αντίθετα, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας, Μπενζαμέν Χαντάντ, σύμμαχος του κεντρώου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποίησε: «Είναι μια σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη, βλέποντας την ακροδεξιά να κερδίζει σε περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία».
Ούτε η AfD ούτε άλλα ευρωπαϊκά κόμματα που χαρακτηρίζονται «ακροδεξιά» ή «σκληρά δεξιά» αποδέχονται αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Παράλληλα, διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τον τόνο και τα πολιτικά τους προγράμματα.
Το γαλλικό Εθνικό Μέτωπο υπό τη Μαρίν Λεπέν απέβαλε την AfD από την ευρωκοινοβουλευτική του ομάδα πριν από δύο χρόνια, θεωρώντας την υπερβολικά «ριζοσπαστική».
Αυτό που τείνουν, ωστόσο, να μοιράζονται τα κόμματα αυτά είναι μια αντιμεταναστευτική πλατφόρμα και ένα ισχυρό εθνικιστικό μήνυμα. Και αυτό προκαλεί έντονη ανησυχία στην ΕΕ.
Είτε πρόκειται για το σύνθημα «Πρώτα η Γερμανία», είτε για το «Πρώτα η Ιταλία», είτε για το «Η Γαλλία για τους Γάλλους», η ανησυχία στις Βρυξέλλες είναι ότι η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων επιβαρύνει την ευρωπαϊκή συνοχή σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξωτερικές εξελίξεις απαιτούν περισσότερη ενότητα από ποτέ.
Εθνικιστικά κόμματα όπως η AfD ή η Λέγκα της Ιταλίας τείνουν να είναι βαθιά ευρωσκεπτικιστικά. Οι Βρυξέλλες, όμως, υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη χρειάζεται να παραμείνει ενωμένη, για παράδειγμα προκειμένου να αντιμετωπίσει τις πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ ή να προστατεύσει αποτελεσματικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από την εισροή κινεζικών προϊόντων σε χαμηλές τιμές.
Η ευρωπαϊκή αμυντική κοινότητα προειδοποιεί επίσης σύμφωνα με το BBC ότι οι ρωγμές στις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας ή οι χώρες που υιοθετούν πιο χλιαρή στάση απέναντι στην ένταξη στο ΝΑΤΟ –όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με το Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν ή την AfD στη Γερμανία– απλώς ενθαρρύνουν τη Μόσχα.
Οι επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας υποστηρίζουν ότι οι χώρες πρέπει να παραμείνουν ενωμένες για να αναχαιτίσουν τη Ρωσία στην Ουκρανία, διαφορετικά το Κρεμλίνο θα μπορούσε να μπει στον πειρασμό να επιτεθεί εντός του ΝΑΤΟ, για παράδειγμα στα κράτη της Βαλτικής.
Το μήνυμα των ψηφοφόρων
Το ζήτημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι γνωρίζουν πολύ καλά αυτές τις εξωτερικές απειλές και τις επιπτώσεις που έχουν στην καθημερινότητά τους.
Ανησυχούν για τις επιπτώσεις των πολέμων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, για την υποβάθμιση των υπηρεσιών υγείας στις χώρες τους και για τη μειούμενη οικονομική ασφάλεια των ίδιων και των οικογενειών τους.
Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η ασφάλεια στους δρόμους αποτελούν επίσης σημαντικές ανησυχίες.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η σημασία της ψήφου στη Σαξονία-Άνχαλτ.
Αποτελεί ένα έντονο προειδοποιητικό μήνυμα προς τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, αλλά και προς θεσμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπως η Δικαιοσύνη και οι υπηρεσίες ασφαλείας, τους οποίους η AfD απορρίπτει ως το ιδιοτελές «κατεστημένο».
Οι ψηφοφόροι στην ευρωπαϊκή ήπειρο αισθάνονται χαμένοι και απογοητευμένοι από κόμματα που στήριζαν ξανά και ξανά επί δεκαετίες.
Το γεγονός ότι πλέον στρέφονται προς τα δεξιά ή τα αριστερά στις εκλογές δεν σημαίνει ότι όλοι έχουν ξαφνικά γίνει εξτρεμιστές.
Το προεκλογικό σύνθημα της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν αισιόδοξο: «Τα πάντα είναι δυνατά!»
Παράλληλα, το κόμμα υποσχέθηκε να κάνει τους Γερμανούς να αισθανθούν ξανά υπερήφανοι για τη χώρα τους.
Μέχρι σήμερα η AfD δεν έχει δοκιμαστεί στην άσκηση κυβερνητικής εξουσίας σε επίπεδο κρατιδίου. Ωστόσο, φαίνεται πως ολοένα και περισσότεροι ψηφοφόροι είναι διατεθειμένοι να της δώσουν την ευκαιρία.
