Η άγνωστη ιστορία του παλιού Λιμεναρχείου και η Ναυτική Εβδομάδα του 1975

Μικρή συμβολή στην ιστορία του παλιού Λιμεναρχείου!

Με αφορμή μια προσκοπικής δράση το μακρινό 1975

του ΣΤΡΑΤΗ ΜΠΑΛΑΣΚΑ*

«Πύργος» στο μυχό του λιμανιού της Μυτιλήνης, στέκει το κτήριο του παλιού Λιμεναρχείου της Μυτιλήνης που ανακαινισμένο, πραγματικό στολίδι της Προκυμαίας εγκαινιάζεται αύριο Πέμπτη, ως κέντρο ενημέρωσης επισκεπτών το ισόγειο του και ως εκθεσιακός χώρος ο πάνω όροφος του.

Χτισμένο στα ύστερα Οθωμανικά χρόνια, στα τέλη της δεκαετίας του 1890, αποτέλεσε κομμάτι του τελωνειακού συγκροτήματος που βρισκόταν στη θέση της σημερινής πλατείας Σαπφούς. Το συγκρότημα αυτό κατεδαφίστηκε στα  πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1960 για να δώσει τη θέση του στην «πλατεία τελωνείου». Έναν ανοικτό χώρο παρκινγκ των όποιων αυτοκινήτων είχε η Μυτιλήνη, σε ένα σταθμό – αφετηρία των λεωφορείων των Αστικών ΚΤΕΛ δίπλα στο παλιό Λιμεναρχείο και στην αφετηρία ταξί και αγοραίων αυτοκινήτων. Στο κέντρο αυτής της «περίεργης» πλατείας, τοποθετήθηκε το 1964 το άγαλμα της Σαπφούς, δωρεά στην πόλη της Αγγλίδας ποιήτριας Rose Macaulay, έργο του γλύπτη Αθανάσιου Λημναίου. Η σημερινή μορφή της πλατείας είναι έργο της δημοτικής αρχής του Νάσου Γιακαλήπριν 25 περίπου χρόνια.

Αλλά η ιστορία της πολύπαθης πλατείας Σαπφούς είναι… «μια άλλη – πονεμένη – ιστορία».

Ας σταθούμε το λοιπόν στην ιστορία του παλιού λιμεναρχείου που διατήρησε τη χρήση του και μετά την απελευθέρωση της Μυτιλήνης το 1912. Στα χρόνια του Μεσοπολέμου και λόγω της επέκτασης της προκυμαίας η είσοδος του μεταφέρθηκε εκεί όπου βρίσκεται και σήμερα, ενώ κλείστηκε η παλιά του είσοδος στην οδό Αρχιπελάγους.

Στα χρόνια της Ναζιστικής Κατοχής κατασκευάστηκε μια εξωτερική σκάλα από το πλάι της σημερινής είσοδο στον πάνω όροφο. Έτσι λειτούργησε και μέχρι τα τέλη του 1974 που το Λιμενικό Σώμα μετεγκαταστάθηκε στο κτήριο όπου ακόμα και σήμερα λειτουργεί υπό τις γνωστές συνθήκες (στον τρίτο όροφο με τα πόδια!!!) αφού μισόν αιώνα τώρα κανείς δεν κατάφερε να το μεταστεγάσει σε ένα χώρο με σύγχρονες υποδομές.

Κάπως έτσι το παλιό λιμεναρχείο στις αρχές του 1975 απέμεινε για πρώτη φορά άδειο.

Το καλοκαίρι του 1975 ο Πέτρος Χαϊτόγλου, γνωστό και ως «Ραν» στέλεχος τότε του 2^ου Συστήματος Προσκόπων Μυτιλήνης και μετέπειτα αρχηγός της 3^ης Ομάδας των Ναυτοπροσκόπων Μυτιλήνης, είχε την ιδέα το ιστορικό κτήριο να αποτελέσει τον πυρήνα του εορτασμού της Ναυτικής Εβδομάδας, σημαντικού τότε θεσμού για τις παράλιες πόλεις. Ο φιλοπρόσκοπος ως παλιός Πρόσκοπος και μέλος προδικτατορικά του Προσκοπικού Συνδέσμου Μυτιλήνης Δήμαρχος Απόστολος Αποστόλου, συναίνεσε άμεσα στην παραχώρηση του στην Περιφερειακή Εφορεία Προσκόπων Λέσβου για τη λειτουργία του στις μέρες της Ναυτικής Εβδομάδας.

Κυρίως χάρη στη δημιουργικότητα του Πέτρου Χαϊτόγλου, την έφεση στον πολιτισμό του Τοπικού Εφόρου Μυτιλήνης των Προσκόπων Νίκου Κοκκίνη, και την υποστήριξη του Περιφερειακού Εφόρου Γιάννη Σκουρκέα και του Εφόρου Κώστα Μπουλά και φυσικά χάρη στη δουλειά των παιδιών (αγοριών αποκλειστικά τότε) της 3^ης ομάδας των Ναυτοπροσκόπων Μυτιλήνης, το παλιό Λιμεναρχείο μετατράπηκε σε ένα χώρο πολιτισμού της ναυτοσύνης του Αιγαίου.

Στον κάτω όροφο (ο πάνω όροφος θυμάμαι πως δεν είχε χρησιμοποιηθεί) λειτούργησαν στη μεγάλη κεντρική αίθουσα μια μεγάλη έκθεση έργων τέχνης Μυτιληνιών καλλιτεχνών με θέμα τη θάλασσα. Στην μικρή δεξιά αίθουσα λειτούργησε μια έκθεση έργων χαλκογραφίας του Νίκου Κοκκίνη. Και στη μικρή αριστερά αίθουσα, έκθεση δημιουργιών με ξύλο των Ναυτοπροσκόπων της Μυτιλήνης. Οι τελευταίες πουλιόταν μάλιστα στους επισκέπτες για τα έξοδα λειτουργίας της Ομάδας που ας σημειωθεί ότι στεγαζόταν μαζί με όλες τις άλλες λειτουργίες της Προσκοπικής Κίνησης στην πόλη, στο χαμένο για πάντα αρχοντόσπιτο στη γωνία των οδών Αγίας Ειρήνης και Καβέτσου. Τέλος, στην περιφραγμένη αυλή του Λιμεναρχείου λειτούργησε ένας χώρος ναυτοπροσκοπικών δράσεων.

Στην παρουσιαζόμενη σήμερα φωτογραφία, λίγη ώρα πριν τα εγκαίνια της έκθεσης για τη Ναυτική Εβδομάδα του 1975, δίπλα σε δυο μεγάλες άγκυρες του Βρετανικού Ναυαρχείου που βρίσκονται σήμερα στην είσοδο της Εστίας των Προσκόπων στο Μακρύ Γιαλό, δυο Ναυτοπρόσκοποι ετοιμάζονται κατά τα ισχύοντα την εποχή εκείνη να αποδώσουν τιμές στους επισκέπτες. Αριστερά ο μετέπειτα γνωστός έμπορος και στέλεχος το Επιμελητηριακού κινήματος Γιάννης Αθηναίος υπενωμοτάρχης τότε της ενωμοτίας των Δελφινιών. Δεξιά ο Παναγιώτης του οποίου το επώνυμο δε θυμάμαι. Μέσα κρατώντας το κοντάρι των εγκαινίων (αντί κορδέλας), η 13ετής αφεντιά μου αριστερά, υπενωματάρχης στην ενωμοτία των Αστακών και ένα νέο παιδί που δε θυμάμαι τίποτα άλλο πέραν του επωνύμου του που ήταν Κυριαζόπουλος.

Μετά την ολοκλήρωση των εκδηλώσεων της Ναυτικής Εβδομάδας το παλιό λιμεναρχείο επιστράφηκε στο Δήμο Μυτιλήνης. Με χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού επί Υπουργίας Δημητρίου Νιάνια επισκευάσθηκε εκ βάθρων.

Η μετέπειτα ιστορία του κτηρίου είναι εν πολλοίς γνωστή.

Κυρίως το πώς από δημοτική περιουσία φτάσαμε σήμερα το ιστορικό κτήριο να ανήκει στο ΤΑΙΠΕΔ και ο Δήμος Μυτιλήνης να υποχρεώνεται να πληρώνει 1500 ευρώ το μήνα για να το μετατρέψει από ερειπιώνα σε στολίδι καταπώς αξίζει στην πόλη και να το χρησιμοποιεί!

* Ο Στρατής Μπαλάσκας είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας