Σε παράγοντα που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των ενεργειακών υποδομών και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μετατρέπονται οι ακραίες καιρικές συνθήκες που πλήττουν την Ευρώπη. Η ελληνική αγορά αρχίζει ήδη να αισθάνεται τις συνέπειες, καθώς οι αναταράξεις που προκαλούνται στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη μεταφέρονται σταδιακά και στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού.
Οι πρώτες ημέρες του Αυγούστου έδωσαν ένα πρώτο δείγμα των πιέσεων. Η τιμή στην Αγορά Επόμενης Ημέρας διαμορφώθηκε πάνω από τα 150 ευρώ/MWh, ενώ στις βραδινές ώρες καταγράφηκαν ιδιαίτερα υψηλές τιμές, καθώς η μειωμένη παραγωγή από αιολικά πάρκα αύξησε την ανάγκη λειτουργίας μονάδων φυσικού αερίου. Το καύσιμο συμμετέχει πλέον με περίπου 35% στο ενεργειακό μείγμα, σε μια περίοδο όπου και οι τιμές του φυσικού αερίου στο TTF παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Αντίβαρο εξακολουθούν να αποτελούν οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που καλύπτουν σχεδόν το ήμισυ της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ σημαντική είναι και η συμβολή των μεγάλων υδροηλεκτρικών.
Η εικόνα αυτή συνδέεται με ένα ευρύτερο φαινόμενο που εξελίσσεται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο παρατεταμένος καύσωνας και η ξηρασία αναδεικνύουν τις αδυναμίες ενεργειακών υποδομών που σχεδιάστηκαν για διαφορετικές κλιματικές συνθήκες, δημιουργώντας ταυτόχρονα πιέσεις τόσο στην προσφορά όσο και στη ζήτηση ενέργειας.
Διπλό πλήγμα στην ενεργειακή αλυσίδα
Οι υψηλές θερμοκρασίες, που σε αρκετές περιοχές της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης ξεπερνούν τους 40 βαθμούς Κελσίου, σε συνδυασμό με τα χαμηλά αποθέματα νερού, επηρεάζουν σχεδόν κάθε κρίκο της ενεργειακής αλυσίδας.
Από τη μία πλευρά αυξάνεται η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της εκτεταμένης χρήσης κλιματιστικών. Από την άλλη, περιορίζεται η δυνατότητα παραγωγής ηλεκτρισμού και καυσίμων, καθώς οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και τα διυλιστήρια δυσκολεύονται να λειτουργήσουν με τη συνήθη αποδοτικότητά τους.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η κλιματική μεταβλητότητα εξελίσσεται πλέον σε διαρθρωτικό παράγοντα κινδύνου για τις ενεργειακές αγορές, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα επαναλαμβάνονται με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση.
Τα διυλιστήρια στα όρια των δυνατοτήτων τους
Ιδιαίτερα εκτεθειμένη εμφανίζεται η ευρωπαϊκή βιομηχανία διύλισης. Μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων κατασκευάστηκε πριν από αρκετές δεκαετίες, όταν οι τόσο υψηλές θερμοκρασίες αποτελούσαν σπάνιο φαινόμενο.
Τα διυλιστήρια βασίζονται σε πολύπλοκα συστήματα ψύξης για την ασφαλή λειτουργία τους. Όταν όμως η θερμοκρασία του αέρα αυξάνεται σημαντικά, η αποτελεσματικότητα των αερόψυκτων συστημάτων μειώνεται, ενώ η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού λόγω ξηρασίας δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη λειτουργία των υδρόψυκτων εγκαταστάσεων.
Παράλληλα, οι περιβαλλοντικοί κανόνες περιορίζουν την απόρριψη θερμού νερού στα ποτάμια, γεγονός που αναγκάζει ορισμένες μονάδες να περιορίζουν την παραγωγή τους ακριβώς σε περίοδο αυξημένης ζήτησης καυσίμων.
Ο Δούναβης περιορίζει την πυρηνική παραγωγή
Από τις σημαντικότερες επιπτώσεις καταγράφονται στον πυρηνικό τομέα της Κεντρικής Ευρώπης.
Η χαμηλή στάθμη του Δούναβη και η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων δυσχεραίνουν την ψύξη των αντιδραστήρων, οδηγώντας σε περιορισμό ή και προσωρινή διακοπή λειτουργίας μονάδων.
Στην Ουγγαρία, ο πυρηνικός σταθμός του Πακς, που καλύπτει περίπου το ήμισυ της εγχώριας ηλεκτροπαραγωγής, περιόρισε δραστικά την ισχύ του, ενώ αντίστοιχα προβλήματα αντιμετωπίζει και ο σταθμός Cernavodă στη Ρουμανία. Οι εξελίξεις αυτές αφαιρούν από το περιφερειακό σύστημα περισσότερα από 4 GW διαθέσιμης ισχύος, δημιουργώντας σημαντικό έλλειμμα ηλεκτροπαραγωγής.
Η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή ώστε οι ρουμανικές αρχές προχώρησαν ακόμη και σε παρεμβάσεις στον Δούναβη για την ενίσχυση της ροής νερού προς τις εγκαταστάσεις ψύξης του πυρηνικού σταθμού.
Μειωμένη και η υδροηλεκτρική παραγωγή
Την ίδια στιγμή, περιορίζεται αισθητά και η παραγωγή από υδροηλεκτρικούς σταθμούς.
Οι χαμηλές εισροές στους ταμιευτήρες των Άλπεων επηρεάζουν την παραγωγή σε χώρες όπως η Αυστρία, η Ελβετία, η Γαλλία και η βόρεια Ιταλία, ενώ ακόμη μεγαλύτερες είναι οι ανησυχίες στη Νορβηγία, όπου η υδροηλεκτρική ενέργεια αποτελεί τη βασική πηγή ηλεκτροπαραγωγής.
Η μειωμένη διαθεσιμότητα υδροηλεκτρικής παραγωγής αναγκάζει πολλές χώρες να στρέφονται περισσότερο στο φυσικό αέριο ή στις εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας, αυξάνοντας περαιτέρω τον ανταγωνισμό για διαθέσιμες ποσότητες ηλεκτρισμού στην περιφέρεια.
Προβλήματα και στις μεταφορές καυσίμων
Η ξηρασία δημιουργεί επιπλέον εμπόδια και στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Οι χαμηλές στάθμες σε ποταμούς όπως ο Ρήνος και ο Δούναβης περιορίζουν τη δυνατότητα μεταφοράς αργού πετρελαίου, καυσίμων και άλλων πρώτων υλών με ποτάμιες φορτηγίδες, αυξάνοντας το μεταφορικό κόστος και επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την αγορά.
Οι επιπτώσεις φτάνουν και στην Ελλάδα
Οι εξελίξεις αυτές αποτυπώνονται ήδη στις αγορές ηλεκτρισμού της περιοχής. Στη Ρουμανία και την Ουγγαρία οι μέσες τιμές κινούνται σημαντικά υψηλότερα από την ελληνική αγορά, ενώ στις βραδινές ώρες καταγράφονται ακραίες αιχμές που σε ορισμένες χώρες ξεπερνούν ακόμη και τα 500 ή 700 ευρώ/MWh.
Η Ελλάδα παραμένει προς το παρόν σε καλύτερη θέση, χάρη στη σημαντική συμμετοχή των ΑΠΕ και στη διαφοροποίηση του ενεργειακού της μείγματος. Ωστόσο, όσο παραμένουν εκτός λειτουργίας πυρηνικές μονάδες στην Κεντρική Ευρώπη και συνεχίζονται οι συνθήκες ξηρασίας, οι πιέσεις στη χονδρεμπορική αγορά αναμένεται να διατηρηθούν.
Παρά τις αναταράξεις στη χονδρική αγορά, η εικόνα στη λιανική εξακολουθεί να εμφανίζεται πιο ανταγωνιστική σε σχέση με μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Σύμφωνα με τον δείκτη HEPI για τον Ιούλιο, η τελική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Αθήνα παραμένει χαμηλότερη τόσο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και από τον μέσο όρο των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η διάρκεια του καύσωνα, η πορεία των υδάτινων αποθεμάτων και η αποκατάσταση της λειτουργίας των πυρηνικών μονάδων θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό αν οι σημερινές πιέσεις θα αποδειχθούν προσωρινές ή θα εξελιχθούν σε μια νέα, πιο μόνιμη πρόκληση για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
