Οδοιπορικό στη Δυτική Λέσβο: Η Αγία Παρασκευή ,του Ιγνάτη Γουδή

           Η Αγία Παρασκευή και στο βάθος οι Αλυκές

Στην κεντρική Λέσβο εκτείνεται η Δημοτική Ενότητα της Αγίας Παρασκευής, που  αποτελείται από τις Κοινότητες της Αγίας Παρασκευής και της Νάπης και τους παραλιακούς οικισμούς Καντρί και Μέσα της Αγίας Παρασκευής.

Η έκταση που καταλαμβάνει ανέρχεται περί τα 161.000 στρέμματα και εκτείνεται από τον ποταμό Τσικνιά στα δυτικά, ο οποίος οριοθετεί τα διοικητικά όρια με την Δ.Ε. Καλλονής, μέχρι την Αχλαδερή νότια, όπου ξεκινάει η Δ.Ε. Πολιχνίτου. Οι κορυφογραμμές Αχλάδα, Θόλος, Φουρνέλια και Κακόβουνο Βουβαρίου, ο Καβουροπόταμος και η περιοχή Αμπέλια οριοθετούν την περιφέρεια της Δ.Ε. Αγίας Παρασκευής με τις Δ.Ε. Πολυχνίτου και Αγιάσου και το ύψωμα Αποστολέλλι κοντά στο καμένο Δάσος με τη Δ.Ε. Ευεργέτουλα. Οι κορυφογραμμές Κουφοβούνι και η Κλεφτόβιγλα, όπου δημιουργήθηκε ο ΧΥΤΑ Λέσβου, είναι τα όρια με τη Δ.Ε. Θερμής, ενώ τα υψώματα Καβακλί οριοθετούν την περιφέρεια με τη Δ.Ε. Μανταμάδου και τα υψώματα της Κόριανης και του Πετσοφά με τις Δ.Ε. Πέτρας και Καλλονής. Στην διοικητική περιφέρεια της Δημοτικής Ενότητας Αγίας Παρασκευής βρίσκεται ο ΧΥΤΑ Λέσβου και μεγάλο τμήμα του πευκοδάσους της κεντρικής Λέσβου. Στα νότια βρέχεται από τον κόλπο της Καλλονής από τις εκβολές του ποταμού Τσικνιά μέχρι την Αχλαδερή, με 12 χλμ. περίπου μήκος ακτών.

Τα Εκπαιδευτήρια της Αγίας Παρασκευής

Η Αγία Παρασκευή είναι μια κωμόπολη με πλούσια παράδοση και ιστορία.

Λόγω του σημαντικού αρχιτεκτονικού πλούτου του οικισμού, των δημόσιων κτηρίων (Εκπαιδευτήρια, Δημαρχείο, Ι. Ν. Παμμ. Ταξιαρχών, Δημοτική Βιβλιοθήκη, Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας, Δημοτικό Λουρό κ.ά.) αλλά και των πολλών αξιόλογων ιδιωτικών κτηρίων (αρχοντικά, καφενεία, βιομηχανικά κτήρια) και των πολύ σημαντικών και μοναδικών αρχαιολογικών μνημείων που την περιβάλλουν και βρίσκονται στα όρια της διοικητικής της περιφέρειας, η Αγία Παρασκευή έχει χαρακτηριστεί με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού ως Ιστορικός Τόπος (ΦΕΚ 328 Α.Α.Π. / 17-9-2013) και τυγχάνει ειδικής προστασίας.

Η κωμόπολη της Αγίας Παρασκευής είναι κρυμμένη στην καρδιά του νησιού. Απλωμένη στην αγκαλιά χαμηλών λόφων που σχηματίζουν ένα μικρό λεκανοπέδιο περιβάλλεται από ένα μεγαλύτερο δαχτυλίδι βουνών, που την κρύβει από τον κεντρικό οδικό άξονα της Λέσβου. Το χαρακτηριστικό αυτό δημιουργεί μια «θεατρική» έκπληξη στον επισκέπτη, ο οποίος βλέπει να ξεπροβάλλει απότομα στα μάτια του η ήσυχη κωμόπολη που αναπαύεται στην αγκαλιά των λόφων. Οι λιτές γεωμετρικές γραμμές των αγροτικών κατοικιών και οι επιβλητικοί τετράπλευροι όγκοι της εκκλησίας και των ελαιοτριβείων, έρχονται σε αρμονική αντίθεση με τις διακοσμημένες επιφάνειες των αστικού τύπου αρχοντικών και τα κομψοτεχνήματα των Εκπαιδευτηρίων καθώς και του Δημαρχιακού Μεγάρου, τα οποία μαρτυρούν την αίγλη και την ακμή της κωμόπολης από τα μέσα του 19^ου έως τα μέσα του 20^ου αιώνα, όπου χτίστηκαν και τα περισσότερα.

Ο υδροβιότοπο;ς των Αλυκών του κόλπου Καλλονής, με τα «βουνά» από αλάτι στην Αγία Παρασκευή

Στα νότια βρίσκεται η εύφορη πεδιάδα, «ο Κάμπος» και «οι Αλυκές», που αποτελούν ένα από τους μεγαλύτερους υδροβιοτόπους της χώρας μας με μεγάλο αριθμό πτηνών, που μαζί με τον ποταμό Τσικνιά, τον υγρότοπο των Μέσων και το δέλτα του ποταμού Βούβαρη, συναποτελούν στα νότια της περιφέρειας της Αγίας Παρασκευής το μεγαλύτερο σε έκταση και σπουδαιότητα σύμπλεγμα υγροτόπων της Λέσβου.

Στα νότια επίσης συναντάμε τον κόλπο Καλλονής, γνωστό από την αρχαιότητα ως «Πυρραίων Εύριππος», ενώ νοτιοανατολικά ο λόφος με την ακρόπολη και μέσα στη θάλασσα τα ερείπια της «Αρχαίας Πύρρας», την περιοχή του ποταμού Βούβαρη και βορειότερα, 800μ από την εθνική οδό προς Μυτιλήνη το «Ιερό των Μέσων» με τον ομώνυμο οικισμό.

Στα ανατολικά απλώνεται το μεγάλο πευκοδάσος (τσαμλίκι) του νησιού και ο ποταμός Μυλοπόταμος με τα ερείπια των παλιών νερόμυλων, ενώ βορειότερα κοντά στο ΧΥΤΑ συναντάμε την περιοχή της Φεράνας με τον παλιό οικισμό. Στην περιοχή Χαλινάδος κοντά στον Μυλοπόταμο και επί της επαρχιακής οδού Αγίας Παρασκευής – Κώμης βρίσκεται και η «Παλαιοχριστιανική Βασιλική του Αγίου Γεωργίου Χαλινάδου», ενώ νοτιότερα συναντάμε «τον αρχαιολογικό χώρο των Μέσων» και ακόμη νοτιότερα λίγο πριν την Αχλαδερή την «αρχαία Πύρρα».

Στα δυτικά συναντάμε τον ποταμό Τσικνιά, «το Αιολικό Ιερό της Κλοπεδής», «το Μετόχι των Ταξιαρχών της Κλοπεδής» και «τη γέφυρα της Κρεμαστής» της εποχής των Γατελούζων.

Πλησιάζοντας προς την Αγία Παρασκευή από τα δυτικά συναντάμε «το λόφο του Προφήτη Ηλία», όπου έχουν αναγνωριστεί κατάλοιπα προϊστορικού οικισμού και μέχρι τους πρόποδές του απλώνεται ο σημερινός οικισμός, όπου βρίσκεται και «το ιστορικό Σπήλαιο της Αγίας Παρασκευής», λαξευμένο μέσα στο βράχο.

Η Αγία Παρασκευή απέχει 39 χλμ. από τη Μυτιλήνη, 9 χλμ. από την Καλλονή και 11 χλμ. από τον Μανταμάδο.

Μερική άποψη της Αγίας Παρασκευής με το λόφο του Προφήτη Ηλία στο βάθος.

Το Δημαρχείο Αγίας Παρασκευής (πρώην αρχοντικό Λημνιού)

Ο ενοριακός ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στην Αγία Παρασκευή

Το Σπήλαιο της Αγίας Παρασκευής

Το Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας του Π.Ι.Ο.Π. στο παλιό Κοινοτικό Ελαιοτριβείο

Το παλιό ελαιοτριβείο Θεοδοσιάδη

Αρχοντικό Μ. Χριστοφίδη

Η γέφυρα της Κρεμαστής στην Αγία Παρασκευή

Ο αρχαιολογικός χώρος των Μέσων Αγίας Παρασκευής

Η παλαιοχριστιανική Βασιλική του Αγίου Γεωργίου Χαλινάδου

Επιμέλεια: Ιγνάτης Γουδής

MSc Γεωπόνος