Πόσο απέδωσαν τα μέτρα για το φθηνότερο καλάθι νοικοκυριού: Με 850 προϊόντα η εθνική συμφωνία μείωσης τιμών στα σούπερ μάρκετ

Το πραγματικό παζάρι για τις τιμές στα ράφια βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη. Σαράντα επτά επιχειρήσεις έχουν ήδη καταθέσει τις πρώτες ολοκληρωμένες προτάσεις τους για την Εθνική Συμφωνία Μείωσης Τιμών, οι οποίες καλύπτουν περισσότερους από 620 κωδικούς προϊόντων. Στη διαδικασία προστέθηκαν πλέον και 130 κωδικοί σχολικών ειδών, καθώς και περίπου 100 κωδικοί προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας (private label) των αλυσίδων σούπερ μάρκετ, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των προϊόντων που βρίσκονται στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης στους περίπου 850. Παρά τη σημαντική πρόοδο, οι τελικές λίστες παραμένουν ανοικτές, καθώς οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται.

Πίσω από τις κλειστές πόρτες της Ανεξάρτητης Αρχής Εποπτείας της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή εξελίσσεται ένας καθημερινός κύκλος διαβουλεύσεων με τις βιομηχανίες και τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, όπου προϊόντα προστίθενται ή αποσύρονται, ποσοστά μειώσεων επανεξετάζονται και νέες προτάσεις κατατίθενται σχεδόν καθημερινά. «Το επόμενο διάστημα θα παιχτεί ένα πόκερ για δεινούς παίκτες», λέει πρόσωπο με άμεση γνώση της διαδικασίας.

Ανάμεσα στους συμμετέχοντες βρίσκονται αρκετές πολυεθνικές, ενώ οι προτάσεις καλύπτουν πλέον σχεδόν το σύνολο των κατηγοριών που έχουν ενταχθεί στην πρωτοβουλία: από τα νωπά κρέατα και τα γαλακτοκομικά έως το ψωμί, τα ζυμαρικά, το ρύζι, τα όσπρια, τα φυτικά έλαια, τα βρεφικά προϊόντα, τα είδη πρωινού, τα σοκολατοειδή, τα αναψυκτικά, τα καθαριστικά και τα είδη προσωπικής υγιεινής.

Πάντως, ενώ το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει μειώσεις από 5% έως 15% στα νωπά κρέατα και από 5% έως 20% στις υπόλοιπες κατηγορίες, οι πρώτες προτάσεις που έχουν κατατεθεί κινούνται, σύμφωνα με πληροφορίες, αισθητά χαμηλότερα. Η πλειονότητά τους συγκεντρώνεται στην περιοχή του 5%-10%, με το ενδιαφέρον να στρέφεται πλέον στο κατά πόσο οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ θα επιλέξουν στην τελική ευθεία των διαπραγματεύσεων να «βάλουν πλάτη» σε επιλεγμένους κωδικούς, ενισχύοντας τις εκπτώσεις ώστε το αποτέλεσμα να γίνει πιο αισθητό στο καλάθι του καταναλωτή.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμμετοχή περίπου 100 προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας των αλυσίδων σούπερ μάρκετ. Στις συγκεκριμένες κατηγορίες οι ίδιες οι αλυσίδες έχουν μεγαλύτερη ευχέρεια να διαμορφώσουν την τελική τιμολογιακή πολιτική και να προσφέρουν πιο ανταγωνιστικές τιμές, γεγονός που θα μπορούσε να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το τελικό όφελος για τον καταναλωτή.

Η παράταση που δόθηκε στις διαβουλεύσεις φαίνεται ήδη να αποδίδει καρπούς. Στο διάστημα που μεσολάβησε αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των προϊόντων που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία, ενώ για πρώτη φορά εντάχθηκαν τα σχολικά είδη και οι κωδικοί ιδιωτικής ετικέτας των σούπερ μάρκετ, διευρύνοντας αισθητά το αποτύπωμα της συμφωνίας πριν από την οριστικοποίηση των τελικών λιστών. Στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα τελικό πακέτο που θα έχει ουσιαστικό αποτύπωμα στην καθημερινότητα των νοικοκυριών.

Οι πρώτες ενδείξεις

Οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται την ώρα που οι πρώτοι δείκτες της αγοράς αρχίζουν να καταγράφουν μια συγκρατημένη αποκλιμάκωση στις τιμές των τροφίμων, χωρίς όμως να έχει εξαλειφθεί η αβεβαιότητα για τους επόμενους μήνες. Μετά τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις της Eurostat, που κατέγραψαν τον Ιούλιο την πρώτη μηνιαία υποχώρηση των τιμών των τροφίμων στην Ελλάδα έπειτα από 19 μήνες, και η μηνιαία έρευνα του ΙΕΛΚΑ εμφάνισε αρνητικό πρόσημο στις τιμές των οργανωμένων σούπερ μάρκετ.

Συγκεκριμένα, ο δείκτης του ΙΕΛΚΑ διαμορφώθηκε στο -0,47% τον Ιούλιο σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025, έναντι +0,39% τον Ιούνιο, ενώ σε μηνιαία βάση οι τιμές υποχώρησαν κατά 0,77%. Παράλληλα, ο κυλιόμενος δωδεκάμηνος δείκτης επιβραδύνθηκε στο +1,37% από +1,56%, επιβεβαιώνοντας τη βελτίωση της εικόνας στο οργανωμένο λιανεμπόριο.

Η γενικότερη αυτή εικόνα, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η ακρίβεια έχει υποχωρήσει σε όλες τις επιμέρους κατηγορίες. Η νέα έρευνα του ΙΕΛΚΑ δείχνει ότι στα ράφια των σούπερ μάρκετ οι μεγαλύτερες μειώσεις τον Ιούλιο καταγράφηκαν στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά (-6,97%), στις τροφές για κατοικίδια (-5,21%), στις νωπές και κατεψυγμένες ζύμες (-4,27%), στα είδη πρωινού και τα ροφήματα (-1,98%) και στα τυροκομικά (-1,69%). Στον αντίποδα, ανοδικά συνέχισαν να κινούνται τα έτοιμα γεύματα (+3,75%), τα νερά, τα αναψυκτικά και οι χυμοί (+3,26%), τα αυγά, τα βούτυρα και οι ζωμοί (+2,99%), οι ξηροί καρποί (+2,79%) και τα αλλαντικά (+2,71%). Η εικόνα αυτή συμπληρώνει -και δεν αναιρεί- τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, καθώς οι δύο δείκτες αποτυπώνουν διαφορετικές πλευρές της αγοράς.

Τα στοιχεία αυτά αξιοποιούν ήδη κύκλοι του υπουργείου Ανάπτυξης, οι οποίοι θεωρούν ότι ενισχύουν την εκτίμηση πως αρχίζει να αποδίδει η συναντίληψη που διαμορφώθηκε μεταξύ κυβέρνησης, βιομηχανίας τροφίμων, προμηθευτών και οργανωμένου λιανεμπορίου για το πάγωμα των τιμών κατά το δίμηνο Ιουλίου – Αυγούστου και, στη συνέχεια, για την εφαρμογή της Εθνικής Πρωτοβουλίας Μείωσης Τιμών από τις 31 Αυγούστου. Όπως επισημαίνουν, η πρωτοβουλία δρομολογήθηκε στα τέλη Ιουνίου, μετά τη σύσκεψη υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου, ενώ ακολούθησαν οι διαβουλεύσεις του υπουργού Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκου με εκπροσώπους της βιομηχανίας, των προμηθευτών και του οργανωμένου λιανεμπορίου. Σημειώνουν ακόμη ότι το Υπουργείο Ανάπτυξης παρακολουθεί σε συνεχή βάση τη διαμόρφωση των τιμών μέσω της ενημέρωσης που λαμβάνει από τη διοικήτρια της Ανεξάρτητης Αρχής Εποπτείας της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή Δέσποινα Τσαγγάρη.

Από την πλευρά του, πάντως, το ΙΕΛΚΑ αποδίδει τη συγκράτηση των τιμών σε ένα ευρύτερο σύνολο παραγόντων, όπως η ομαλοποίηση της αγοράς, η αποκλιμάκωση των τιμών παραγωγού σε ορισμένες κατηγορίες, οι οικονομίες κλίμακας των μεγάλων αλυσίδων, η αυξημένη συμμετοχή των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, αλλά και οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες που συνέβαλαν στη σημαντική πτώση των τιμών στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά.

Η ίδια εικόνα εξηγεί γιατί η κυβέρνηση δεν επέλεξε μια οριζόντια παρέμβαση στις τιμές. Αντίθετα επέλεξε να εστιάσει σε κατηγορίες προϊόντων με υψηλή συχνότητα αγοράς και μεγάλη συμμετοχή στον οικογενειακό προϋπολογισμό, όπου ακόμη και σχετικά μικρές μειώσεις μπορούν να γίνουν αισθητές στην καθημερινότητα των νοικοκυριών.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελούν τα νωπά κρέατα. Η συμφωνία προβλέπει μειώσεις από 5% έως 15% σε μοσχάρι, χοιρινό και πουλερικά, την ώρα που τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το μοσχάρι εξακολουθεί να καταγράφει μία από τις μεγαλύτερες ετήσιες αυξήσεις τιμών, της τάξης του 15,6%, ενώ ανοδικά κινείται και το χοιρινό. Αντίστοιχα, στη συμφωνία περιλαμβάνονται και άλλες βασικές κατηγορίες, όπως τα γαλακτοκομικά, τα ζυμαρικά, το ρύζι, τα όσπρια, τα φυτικά έλαια, τα είδη προσωπικής υγιεινής και τα καθαριστικά, δηλαδή προϊόντα με υψηλή συμμετοχή στις καθημερινές αγορές των νοικοκυριών.

Το αν αυτή η στρατηγική θα αποδώσει, θα φανεί μετά τις 31 Αυγούστου. Όχι μόνο από τον αριθμό των προϊόντων που θα φέρουν την ειδική σήμανση στα ράφια, αλλά κυρίως από το αν οι εθελοντικές μειώσεις θα αποδειχθούν αρκετές ώστε να διατηρήσουν τη θετική τάση που καταγράφηκε τον Ιούλιο, σε ένα διεθνές περιβάλλον που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονη γεωπολιτική αβεβαιότητα και τον κίνδυνο νέων πιέσεων στο ενεργειακό κόστος, στις μεταφορές και στις πρώτες ύλες.