Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι σε οκτώ χώρες παγκοσμίως το ποσοστό των εγγεγραμμένων φοιτητών σε ιδιωτικά πανεπιστήμια υπερβαίνει το 50% – στη Λετονία το 92,2%, στη Χιλή το 83,2%, στο Ισραήλ το81,7%, στην Κορέα 80,2%, στην Ιαπωνία το78,6%, στη Βραζιλία το74,7%, στο Βέλγιο το 59% και στη Φινλανδία το 50,6%. Στον αντίποδα, το ποσοστό των εγγεγραμμένων φοιτητών στην ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση κάτω από 10% είναι στη Νέα Ζηλανδία (9,3%), την Κροατία (8,6%), την Τουρκία (7,8%), την Εσθονία (6,4%), την Ιρλανδία (3,2%) και τη Δανία (0,4%).

Τα χαρακτηριστικά των ιδιωτικών πανεπιστημίων

Η ανώτατη εκπαίδευση στο σύγχρονο κόσμο παρέχεται είτε από δημόσια ιδρύματα είτε από ιδιωτικά με κερδοσκοπικό ή μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

Ως προς τα χαρακτηριστικά λειτουργίας τους, τα ιδιωτικά ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης συνήθως απολαμβάνουν μεγαλύτερης ανεξαρτησίας και αυτονομίας σε σχέση με τα δημόσια αλλά υπόκεινται σε εκτεταμένους εξωτερικούς ελέγχους από δημόσιους φορείς κυρίως σε ο,τι αφορά στα ακαδημαϊκά κριτήρια και τα κριτήρια βιωσιμότητας ή την πιστοποίηση ποιότητας. Επιπλέον, έχουν την ευθύνη για τους πόρους τους, γεγονός καθοριστικό και για την ίδια την ποιότητα των σπουδών. Για παράδειγμα, ορισμένα μεγάλα πανεπιστήμια, όπως το Harvard, διαχειρίζονται κληροδοτήματα της τάξης των 50 δισ. δολαρίων, ωστόσο κάποια μικρότερα καταβάλλουν έντονες προσπάθειες για τη συγκέντρωση επαρκών πόρων.

Τα δημόσια ιδρύματα προσφέρουν περισσότερα προγράμματα σπουδών, όπως το Purdue University στις ΗΠΑ, με περισσότερα από 200 προγράμματα προπτυχιακών σπουδών και υπερτερούν σε ερευνητικό επίπεδο. Υπάρχουν όμως και οι εξαιρέσεις των αμιγώς ερευνητικών πανεπιστημίων, όπως είναι το Johns Hopkins University και το Cornell University στις ΗΠΑ, με τεράστια ερευνητική παραγωγή.

Αξίζει να αναφερθεί, ότι ο ιδιωτικός χαρακτήρας των πανεπιστημίων δεν είναι κάτι καινούριο, αν αναλογιστεί κανείς την ιστορία της ανώτατης εκπαίδευσης – αντιπροσωπευτική περίπτωση αποτελεί το Πανεπιστήμιο της Bologna, το οποίο είναι πιθανόν το πρώτο πανεπιστήμιο του δυτικού κόσμου, που λειτουργεί από το 1088 και είναι το προϊόν μη κρατικών πρωτοβουλιών στην Ευρώπη.

Πόσοι νέοι στην Ευρώπη φοιτούν σε ιδιωτικά πανεπιστήμια

Σύμφωνα με την Έκθεση της ΕΘΑΑΕ, στην ιδιωτική τριτοβάθμια εκπαίδευση της Ευρώπης, σε επίπεδο δεκαετίας (2013-2022) σχετικά με την προτίμηση προς τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, ξεχωρίζει κανείς τη μεγάλη μείωση του 78% στην Εσθονία και του 23% στη Ρουμανία αλλά και την αύξηση κατά 61% στην Ουγγαρία, 29% στη Μάλτα, 21% στη Φινλανδία, 14% στην Κύπρο και 11% στην Ιταλία.

Σχετικός είναι ο πίνακας που ακολουθεί:

Η Ευρωπαϊκή Ένωση της Ιδιωτικής Ανώτατης Εκπαίδευσης

Για την ανάπτυξη της ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης και της δημιουργίας ενός κατάλληλου πλαισίου λειτουργίας των μη κρατικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει ιδρυθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση της Ιδιωτικής Ανώτατης Εκπαίδευσης (European Union of Private Higher Education-EUPHE).

Η EUPHE αποτελεί το ευρωπαϊκό δίκτυο των μη κρατικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης και εκπροσωπεί περίπου 700 μη κρατικά ιδρύματα με 1,4 εκατομμύρια φοιτητών. Τα ιδρύματα αυτά είναι πιστοποιημένα από εθνικούς φορείς διασφάλισης ποιότητας και αναγνωρισμένα από το κράτος ως ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης. Απονέμουν πτυχία, μεταπτυχιακά και διδακτορικά διπλώματα ισότιμα με αυτά των δημόσιων πανεπιστημίων.

Η EUPHE αναδεικνύει την ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση στην Ευρώπη ως έκφραση μιας ελεύθερης και δημοκρατικής κοινωνίας των πολιτών, άρρηκτα συνδεδεμένης με τον επιχειρηματικό ιδιωτικό τομέα. Τα μη κρατικά πανεπιστήμια συμβάλλουν στην ποικιλομορφία και την πολυφωνία του ευρωπαϊκού συστήματος ανώτατης εκπαίδευσης, αυξάνοντας τις επιλογές φοιτητών και καθηγητών. Ενισχύουν τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της Ευρώπης στον κόσμο και διακρίνονται από μεγάλη ευελιξία σε ό,τι αφορά την προσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών και κατ’επέκταση στην απασχολησιμότητα των αποφοίτων. Διασφαλίζουν την ισότητα, προσβασιμότητα και συμπεριληπτικότητα και αποτελούν πιο ελκυστικό επαγγελματικό προορισμό για τους πανεπιστημιακούς.

Πώς διαγράφεται το τοπίο της ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το άρθρο 16 του Συντάγματος προδιαγράφει τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης, η οποία σήμερα περιλαμβάνει 25 ΑΕΙ εκ των οποίων 24 πανεπιστήμια και η ΑΣΠΑΙΤΕ (πρώην ΤΕΙ) και 3 στρατιωτικές σχολές (ΑΣΕΙ). Ωστόσο, το 2024, ο νόμος 5094/24 θέτει τις βάσεις για την εγκατάσταση και τη λειτουργία παραρτημάτων μητρικών πανεπιστημίων (με τη μορφή των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης) τα οποία συνδέονται με αναγνωρισμένα ΑΕΙ άλλων ευρωπαϊκών ή τρίτων χωρών. Τα ιδρύματα αυτά θα είναι μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της ΕΘΑΑΕ, Καθηγητής Περικλής Μήτκας στο ΘΕΜΑ, «η ίδρυση παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα συνιστά ασφαλώς σημαντική καμπή στα θέματα της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Αναμένουμε με ενδιαφέρον τις αιτήσεις αδειοδότησης που θα υποβληθούν τους επόμενους μήνες και θα μας δώσουν μία ένδειξη για την διασπορά των νέων προγραμμάτων σπουδών. Το ζητούμενο για τα νέα ιδρύματα είναι να λειτουργήσουν με ακαδημαϊκές διαδικασίες επιλογής διδασκόντων και φοιτητών και με μόνιμο προσωπικό, που θα υπηρετεί τόσο την μεταφορά όσο και την παραγωγή νέας γνώσης. Να λειτουργήσουν, δηλαδή, με γνώμονα τη συνεχή βελτίωση της ποιότητας μέσα από συνθήκες διαφάνειας και λογοδοσίας, ανάλογες με εκείνες που ισχύουν σε όλη την Ευρώπη και που εφαρμόζουν ήδη τα δημόσια Πανεπιστήμιά μας», καταλήγει.