Τι οδήγησε στο μεταναστευτικό χάος στη Θέουτα – Οι αποφάσεις, οι φήμες και οι ευθύνες

Ηαπόπειρα μαζικής εισόδου χιλιάδων μεταναστών στη Θέουτα αποδεικνύεται πως ήταν το αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας λανθασμένων μηνυμάτων, θεσμικών αποφάσεων και ανεπαρκούς αποτροπής, σε ένα από τα πιο ευαίσθητα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σύμφωνα με ανάλυση της Hindustan Times, χιλιάδες άνθρωποι αποπειράθηκαν να περάσουν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα, κολυμπώντας, χρησιμοποιώντας αυτοσχέδια μέσα ή διασχίζοντας το συνοριακό πέρασμα του Ταραχάλ. Η ισπανική κυβέρνηση αναγκάστηκε να στείλει πρόσθετες αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις, ενώ τουλάχιστον 86 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους κατά την προσπάθεια διέλευσης.

Η κρίση είχε αρχίσει να διαμορφώνεται ημέρες νωρίτερα. Οι δομές υποδοχής είχαν ήδη ξεπεράσει τα όριά τους, εκατοντάδες άνθρωποι κοιμούνταν στους δρόμους και οι τοπικές αρχές προειδοποιούσαν ότι η κατάσταση είχε καταστεί μη διαχειρίσιμη.

Η απόφαση που αποδυνάμωσε την αποτροπή

Στο επίκεντρο βρίσκεται πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας. Το δικαστήριο έκρινε ότι μετανάστες που αναχαιτίζονται στη θάλασσα, ενώ επιχειρούν να φτάσουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια, δεν μπορούν να επιστρέφονται άμεσα στο Μαρόκο μέσω του καθεστώτος συνοπτικής απόρριψης στα σύνορα.

Η απόφαση δεν αφορά όσους εισέρχονται από ξηρά. Παρ’ όλα αυτά, το πολιτικό και επιχειρησιακό της μήνυμα ήταν ευρύτερο. Στελέχη της ισπανικής Guardia Civil συνέδεσαν ευθέως την αύξηση των ροών με τη δικαστική εξέλιξη. Όπως ανέφερε εκπρόσωπος της δύναμης, μετά την απόφαση υπήρχε μια σταθερή ροή, η οποία τελικά εξελίχθηκε σε έκρηξη.

Η συγκεκριμένη εξέλιξη έδωσε την εντύπωση ότι η ισπανική δυνατότητα άμεσης επιστροφής είχε περιοριστεί και σε τέτοιες κρίσεις, η αντίληψη μετρά όσο και η πραγματικότητα με αποτέλεσμα η πίεση να αυξάνεται όσο η αποτροπή εμφανίζεται εξασθενημένη.

Η φήμη ότι «άνοιξαν τα σύνορα»

Ο άμεσος καταλύτης φαίνεται να ήταν η διάδοση της φήμης ότι το συνοριακό πέρασμα είχε ανοίξει.

Μαρτυρίες μεταναστών που επικαλείται το δημοσίευμα δείχνουν ότι πολλοί ξεκίνησαν για τη Θέουτα μετά την πληροφορία ότι μπορούσαν να περάσουν. Αυτό το στοιχείο αποδυναμώνει την άποψη ότι χιλιάδες άνθρωποι κινητοποιήθηκαν επειδή γνώριζαν το περιεχόμενο μιας ισπανικής δικαστικής απόφασης. Ακτιβιστές στο Μαρόκο επισημαίνουν ότι οι περισσότεροι μετανάστες δύσκολα είχαν ενημερωθεί για τις λεπτομέρειες της απόφασης. Το πιθανότερο είναι ότι το νομικό γεγονός μετατράπηκε σε απλουστευμένο μήνυμα: οι επιστροφές δυσκολεύουν, το πέρασμα είναι εφικτό, τα σύνορα ανοίγουν.

Οι φήμες δεν δημιουργήθηκαν σε κενό καθώς βρήκαν πρόσφορο έδαφος σε μια περιοχή όπου η μεταναστευτική πίεση είναι μόνιμη και όπου χιλιάδες άνθρωποι περιμένουν την κατάλληλη στιγμή για να κινηθούν προς την Ευρώπη.

Οι ευθύνες της κυβέρνησης Σάντσεθ

Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ αποδίδει την κρίση στη δράση μαφιών και εγκληματικών οργανώσεων, οι οποίες εκμεταλλεύτηκαν τη δικαστική απόφαση και διοχέτευσαν παραπλανητικές πληροφορίες.

Η εξήγηση έχει βάση, αλλά δεν αρκεί για πλήρη εξήγηση του ζητήματος. Τα δίκτυα λαθροδιακινητών λειτουργούν όταν εντοπίζουν αδυναμίες, πολιτικά μηνύματα ή κενά στην αποτροπή. Η ευθύνη της κυβέρνησης αφορά τη συνολική εικόνα που έχει διαμορφωθεί γύρω από την ισπανική μεταναστευτική πολιτική.

Η κυβέρνηση Σάντσεθ έχει ακολουθήσει μια ευρύτερα θετική στάση απέναντι στη μετανάστευση. Το πρόσφατο πρόγραμμα νομιμοποίησης περίπου 500.000 παράτυπων μεταναστών ενίσχυσε τις επικρίσεις ότι η Μαδρίτη εκπέμπει μήνυμα επιείκειας. Οι αιτήσεις, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ξεπέρασαν κατά πολύ τον αρχικό αριθμό των δικαιούχων.

Η ισπανική κυβέρνηση απορρίπτει τη σύνδεση της νομιμοποίησης με την κρίση στη Θέουτα. Ωστόσο, σε επίπεδο πολιτικού συμβολισμού, η σύνδεση έχει ήδη γίνει από τους αντιπάλους της και από σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης.

Το Μαρόκο

Το δεύτερο μεγάλο ερώτημα αφορά τον ρόλο του Μαρόκου.

Το 2021, περισσότεροι από 8.000 άνθρωποι είχαν εισέλθει στη Θέουτα μέσα σε δύο ημέρες, όταν οι μαροκινές αρχές χαλάρωσαν τους ελέγχους. Η κίνηση είχε ερμηνευθεί ως αντίποινα προς την Ισπανία για τη φιλοξενία του ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο, Μπραχίμ Γκάλι.

Η κρίση εκείνη υποχώρησε μόνο μετά τη μεταβολή της ισπανικής στάσης στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας και τη βελτίωση των σχέσεων με το Ραμπάτ.

Στη σημερινή περίπτωση δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι το Μαρόκο οργάνωσε ή ενθάρρυνε τις διελεύσεις. Η σιωπή του, όμως, δημιουργεί ερωτήματα. Το υπουργείο Εσωτερικών της χώρας δεν σχολίασε δημόσια τα γεγονότα, ενώ αργότερα έγινε γνωστό ότι Μαδρίτη και Ραμπάτ συμφώνησαν να ενισχύσουν τον συντονισμό και τις επιστροφές.

Η εμπειρία του 2021 έχει δείξει ότι ο έλεγχος των ροών αποτελεί για το Μαρόκο εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής. Αυτό καθιστά κάθε αιφνίδια χαλάρωση των συνόρων πολιτικό γεγονός, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν στοιχεία οργανωμένης παρέμβασης.

Η Θέουτα ως ευρωπαϊκό πρόβλημα

Η Θέουτα αποτελεί ένα από τα δύο χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική. Η κρίση δεν αφορά μόνο την Ισπανία. Αφορά την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής πολιτικής φύλαξης των εξωτερικών συνόρων.

Όταν χιλιάδες άνθρωποι περνούν μέσα σε λίγες ώρες, όταν οι τοπικές δομές καταρρέουν και όταν οι αρχές καλούνται να αναπτύξουν στρατό, το ζήτημα υπερβαίνει την ανθρωπιστική διαχείριση και μετατρέπεται σε θέμα κρατικής κυριαρχίας και εθνικής ασφάλειας.

πηγή liberal