Το 1989, το 2023 και η Αριστερά

Τώρα, ήλθε η ώρα της κάλπης. Αύριο το βράδυ – νωρίς, σύμφωνα με τις υποσχέσεις των αρμοδίων, θα γνωρίζουμε το αποτέλεσμα που θα βγει με το σύστημα της απλής αναλογικής. Ένα εκλογικό σύστημα που υποτίθεται ότι ωθεί προς τις συνεργασίες – αλλά και αυτό φρόντισαν οι εμπνευστές του να το διαψεύσουν, σχεδόν από την πρώτη στιγμή.

Ένα παραπλήσιο σύστημα εφαρμόστηκε τρεις φορές σε εθνικές εκλογές μεταξύ 1989 και 1990. Εκείνες τις εποχές, χωρίς ίντερνετ και social media, οι πολιτικές δυνάμεις είχαν την δυνατότητα να είναι πολύ πιο κυνικές στον δημόσιο διάλογο – απλώς, το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου είχε χάσει το προβάδισμα και ήθελε να δυσκολέψει την πορεία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη προς την εξουσία.

Το «όνειρο» για μία συνεργασία των «προοδευτικών δυνάμεων» της εποχής είχε ξεθωριάσει από το 1986, όταν το ΚΚΕ είχε «διευκολύνει» την εκλογή των «γαλάζιων» Εβερτ, Ανδριανόπουλου και Κούβελα στους τρεις μεγαλύτερους Δήμους της χώρας. Παρ΄όλα αυτά, πολλοί στο ΠΑΣΟΚ πίστευαν ακόμα ότι ο Χαρίλαος Φλωράκης και ο Λεωνίδας Κύρκος δεν θα συνεργάζονταν ποτέ με τη Νέα Δημοκρατία του Μητσοτάκη, με το επιχείρημα ότι «ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά». Όπως αποδείχθηκε, ξεχνούσε και παραξεχνούσε…

Γιατί το έκαναν; Επειδή πιέστηκαν από τα μεγάλα συμφέροντα της εποχής; Καθόλου – το έκαναν για τις ψήφους. Η Αριστερά, μετά από την πρώτη τετραετία του Ανδρέα Παπανδρέου, αποφάσισε ότι το ΠΑΣΟΚ της έκλεβε ψηφοφόρους – και το 1989, με τον τότε πρωθυπουργό περίπου απαξιωμένο στη συνείδηση ακόμα και των ψηφοφόρων του, θεώρησε ότι είχε έλθει η στιγμή να διαλύσει αυτό που είχε εκλάβει ως πολιτική «φούσκα».

Αντί λοιπόν να δοκιμάσουν να το πράξουν αυτό μέσω μίας κυβερνητικής συνεργασίας στην οποία θα είχαν το πάνω χέρι, αποφάσισαν να το κάνουν μέσω του Ειδικου Δικαστηρίου για τον Παπανδρέου: ήταν μία απόφαση που θα είχε περιθωριοποιήσει για πάντα την Αριστερά, αν δεν είχε ελθει η οικονομική κρίση, που ανέδειξε τον ΣΥΡΙΖΑ ως την κύρια «αντισυστημική επιλογή».

Ο Παπανδρέου, όταν συνειδητοποίησε στα τέλη της δεύτερης τετραετίας του ότι θα έχανε τις εκλογές από τον Μητσοτάκη, έδωσε εντολή για την αλλαγή του εκλογικού νόμου της ενισχυμένης αναλογικής σε μία μορφή απλής αναλογικής.

Τρεις φορές εφαρμόστηκε αυτό το σύστημα από τον Ιούνιο του ΄89 ως τον Απρίλιο του ΄90 – και κυβέρνηση βγήκε όταν η ΔΗΑΝΑ του Στεφανόπουλου «δάνεισε» τον μοναδικό βουλευτή της στη Νέα Δημοκρατία, που με 47% είχε μόλις 150 βουλευτές. Όλο αυτό κράτησε 3,5 χρόνια – στο τέλος, ο Παπανδρέου ήταν και πάλι πρωθυπουργός και η Αριστερά ξαναμπήκε στη γωνία.

Οι περιστάσεις έφεραν τον ΣΥΡΙΖΑ – ένα κόμμα συνιστωσών με ένα αυτοδίδακτο επικοινωνιακό ταλέντο, όπως ο Αλέξης Τσίπρας, στην ηγεσία του – στην εξουσία το 2015, όταν οι ψηφοφόροι επιζητούσαν μαγικές λύσεις για το μεγάλο πρόβλημα των μνημονίων.

Ο ΣΥΡΙΖΑ του Τσίπρα κέρδισε δύο εκλογές με το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής – που προέβλεπε το μπόνους των 50 εδρών – και όταν είδε ότι ήταν πλέον δεύτερος στις δημοσκοπήσεις, έφερε μία παραλλαγή της απλής αναλογικής. Σε όλη την προεκλογική περίοδο, δοκίμασε το σύνθημα της «προοδευτικής συγκυβέρνησης», σε όλες τις πιθανές παραλλαγές της, συμπεριλαμβάνοντας όποιον θα μπορούσε να έχει αυτό τον χαρακτηρισμό με τους όρους της δεκαετίας του ’80 – από τον Βαρουφάκη ως τον Κουτσούμπα και με τη συμμετοχή του ΠΑΣΟΚ ως κάτι περίπου δεδομένο.

Ήθελε τη συνεργασία ή τις ψήφους των άλλων; Κατά πάσα πιθανότητα, επισήμως δεν θα το μάθουμε ποτέ – το γεγονός ότι όλες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν δεύτερο κόμμα τον ΣΥΡΙΖΑ, αποκλείει κάθε πιθανότητα να δοκιμαστεί στην πράξη το σχέδιο. Αν θεωρήσουμε ότι υπήρξε ποτέ κάτι τέτοιο – μιας και το πιθανότερο είναι ότι η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ ήθελε να αλλάξει τον εκλογικό συσχετισμό που είναι υπέρ της ΝΔ εδώ και τέσσερα χρόνια.

Μετά από 34 χρόνια, η Αριστερά επιστρέφει στα κόλπα του 1989 – επιστρατεύει ακόμα και το Ειδικό Δικαστήριο, αυτή τη φορά για έναν Μητσοτάκη αντί για έναν Παπανδρέου. Όμως, πλέον τα πράγματα στη χώρα είναι πολύ διαφορετικά – και το πιθανότερο είναι ότι δεν θα χρειαστεί καν η αγριότητα ενός Ειδικού Δικαστηρίου για να διαφανούν οι προθέσεις. Το πιθανότερο είναι ότι θα αρκέσουν οι κάλπες…