Στην Ελβετία υπάρχει εδώ και μια δεκαετία ένας αθόρυβος μηχανισμός που ελάχιστοι γνωρίζουν, ο οποίος αφορά εκατομμύρια ελβετικά φράγκα, αμερικανικά δολάρια, ράβδους χρυσού, διαμάντια και άλλα περιουσιακά στοιχεία. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που μεταφέρει αδρανή και ξεχασμένα τραπεζικά περιουσιακά στοιχεία στο ελβετικό κράτος.
Με δυο λόγια, αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία ονομάζονται «dormant assets» και βρίσκονται μέσα σε τραπεζικούς λογαριασμούς και θυρίδες που κανείς δεν έχει αγγίξει για δεκαετίες, περνούν στο ελβετικό κράτος.
Η διαδικασία είναι απλή και ξεκάθαρη και έχει νομοθετηθεί ήδη από το 2015. Αν μια τράπεζα χάσει την επαφή με τον πελάτη της για 10 χρόνια, τα χρήματα θεωρούνται «χωρίς επαφή». Αν περάσουν άλλα 50 χρόνια, δηλαδή συνολικά 60 από την τελευταία επικοινωνία με τον δικαιούχο, τότε τα assets με αξία πάνω από 500 ελβετικά φράγκα δημοσιεύονται σε δημόσια θέα στην ειδική ιστοσελίδα dormantaccounts.ch. Εκεί εμφανίζονται ονόματα, ημερομηνίες γέννησης, εθνικότητες και τελευταίες γνωστές διευθύνσεις.
Όποιος, με βάση αυτή την εκτενή πληροφόρηση, πιστεύει ότι έχει δικαίωμα πάνω σε αυτά τα assets, έχει μπροστά του το χρονικό περιθώριο ενός έτους για να εμφανιστεί και να αποδείξει το δικαίωμά του. Αν δεν εμφανιστεί κανείς, τότε τα χρήματα μεταφέρονται στην Ελβετική Συνομοσπονδία. Και από εκείνη τη στιγμή, κάθε νομική αξίωση σβήνει για πάντα.
Οι αριθμοί δείχνουν ότι το σύστημα δουλεύει. Από το 2017 έως το 2023, το ελβετικό κράτος εισέπραξε περίπου 96,6 εκατομμύρια ελβετικά φράγκα από τέτοια αδρανή περιουσιακά στοιχεία. Την ίδια περίοδο, ο Ελβετικός Τραπεζικός Διαμεσολαβητής, γνωστός ως «Banking Ombudsman», κατάφερε να εντοπίσει δικαιούχους και να επιστρέψει assets συνολικής αξίας μεγαλύτερης των 139 εκατομμυρίων ελβετικών φράγκων.
Το ποσοστό επιτυχίας, ωστόσο, παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό, γύρω στο 6,5%. Οι περισσότεροι που παρακολουθούν τα δεδομένα που αναρτώνται στην ειδική ιστοσελίδα dormantaccounts.ch και αναζητούν την πιστοποίηση των δικαιωμάτων τους πάνω σε αυτά τα assets, το κάνουν με ελλιπή στοιχεία και τις περισσότερες φορές χωρίς επιτυχία.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Πώς μπορεί κάποιος να χάσει την επαφή του με τα περιουσιακά στοιχεία που του ανήκουν; Οι λόγοι είναι απλοί, πολλοί και ανθρώπινοι. Θάνατοι χωρίς διαθήκη, μετακομίσεις, διαζύγια, χαμένα έγγραφα, οικογένειες που έχασαν την επαφή μεταξύ τους. Ιδιαίτερα σε παλαιότερες δεκαετίες, όταν οι Ελβετοί τραπεζίτες φημίζονταν για τη διακριτικότητά τους, πολλοί πελάτες άφηναν χρήματα χωρίς να ενημερώνουν κανέναν, με αποτέλεσμα οι κληρονόμοι συχνά να μη γνωρίζουν καν ότι υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία προς διεκδίκηση.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για οικογένειες που διαθέτουν σημαντικό πλούτο, για δικηγόρους κληρονομικού δικαίου και για εκτελεστές διαθηκών. Ένα ξεχασμένο ή ακόμα και ένα «κρυφό» ελβετικό πορτοφόλι μπορεί να σημαίνει σημαντικά ποσά που χάνονται οριστικά αν δεν εντοπιστούν εγκαίρως. Γι’ αυτό και έχει αναπτυχθεί μια ολόκληρη αγορά εξειδικευμένων ερευνητών «γενεαλογίας» και εταιρειών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων, που αναζητούν κληρονόμους πριν λήξει η προθεσμία.
Το ελβετικό μοντέλο θεωρείται από πολλούς ως ένα από τα πιο οργανωμένα διεθνώς. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπου τα αδρανή περιουσιακά στοιχεία μπορεί να μένουν για πάντα σε τράπεζες ή σε λογαριασμούς διαχείρισης, η Ελβετία έχει θέσει έναν σαφή κανόνα. Μετά από 60 χρόνια και δημόσια προειδοποίηση, τα «ανέπαφα assets» πηγαίνουν στο κράτος. Αυτό προσφέρει νομική ασφάλεια στις τράπεζες και ταυτόχρονα μια τελευταία ευκαιρία στους δυνητικούς δικαιούχους.
Φυσικά, υπάρχουν και φωνές κριτικής. Αρκετοί θεωρούν υπερβολικά αυστηρή την οριστική απώλεια κάθε δικαιώματος. Άλλοι επισημαίνουν ότι η διαδικασία εύρεσης κληρονόμων παραμένει δύσκολη, ειδικά όταν πρόκειται για παλιές υποθέσεις με ελλιπή στοιχεία. Παρόλα αυτά, το σύστημα λειτουργεί με διαφάνεια, αφού όλα τα δημοσιευμένα ονόματα είναι προσβάσιμα online και ο καθένας μπορεί να κάνει αίτηση.
Στην πράξη, το μήνυμα είναι απλό. Αν υπάρχει υποψία ότι κάποιος συγγενής μπορεί να είχε λογαριασμό ή θυρίδα στην Ελβετία πριν από πολλές δεκαετίες, αξίζει να γίνει έλεγχος. Η πλατφόρμα dormantaccounts.ch είναι δημόσια και δωρεάν. Και αν τα 60 χρόνια πλησιάζουν, ο χρόνος πιέζει. Διότι μόλις τα χρήματα περάσουν στο ελβετικό Δημόσιο, η πόρτα κλείνει οριστικά.
Τα αδρανή εκατομμύρια της Ελβετίας δεν αποτελούν μια μικρή τραπεζική διαδικαστική λεπτομέρεια. Είναι μια υπενθύμιση του πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί μια περιουσία όταν χάνεται η αρχική επαφή και του πόσο σημαντικό είναι να μην αφήνουμε τέτοιες υποθέσεις στην τύχη.
Δεν χρειάζεται να πάμε μακριά. Άλλωστε, και στη χώρα μας, μέσω κληρονομιών που βρίσκονται στα αζήτητα, είναι μεγάλος ο αριθμός των ακινήτων και των τραπεζικών θυρίδων που παραμένουν σε εκκρεμότητα και «χωρίς επαφή».
