Δημογραφικό: Ένα μεγάλο πρόβλημα για την Ελλάδα και ιδιαίτερα για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου

Στρογγυλός  Βασίλης   20/2/2022

Το 2011 ήταν το πρώτο καμπανάκι  κινδύνου για την χώρα μας καθώς για πρώτη φορά από 1944 καταγράφηκε αρνητικό ισοζύγιο μεταξύ γεννήσεων-θανάτων, ενώ το 2017 το αρνητικό ισοζύγιο αυξήθηκε μετρώντας σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ 88.553 γεννήσεις και 124.501 θανάτους. Σχετικές έρευνες αναφέρουν ότι το πρόβλημα υπήρχε και πιο πριν όπου είχαν παρατηρηθεί αρνητικές διακυμάνσεις του πληθυσμού ακόμη και πριν το 2000, όμως πάντα διατηρούταν η ισορροπία.

Το πιο δυσοίωνο μήνυμα όμως, είναι η βαθιά γήρανση του πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες, όπως προβλέπεται το 36% των κατοίκων της Ελλάδας το 2050 θα είναι άνω των 65 ετών. Πρόβλεψη που εάν επαληθευτεί θα αποτελέσει ρεκόρ για τη  χώρα μας αν ληφθεί υπόψη ότι την δεκαετία του 1970 ήταν μόλις 7% και στις μέρες μας είναι περίπου 20%. Συνεπώς όπως φαίνεται το δημογραφικό είναι ένα ζήτημα το οποίο θα μας απασχολήσει για πολλά χρόνια, ακόμη περισσότερο όμως θα πρέπει να μας απασχολήσει το δημογραφικό συγκεκριμένα για τις ακριτικές περιοχές της χώρας και ακόμη πιο συγκεκριμένα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Ενδεικτικό στοιχείο του προβλήματος στο Αιγαίο είναι το ισοζύγιο για τα νησιά του Βορειανατολικού Αιγαίου όπου το 2018 είχαμε 1891 γεννήσεις και 2372 θανάτους. Είναι εύκολα αντιληπτό λοιπόν ότι η οικονομική κρίση σε συνδυασμό με το δημογραφικό, την κρίσιμη γεωγραφικά θέση και το μεταναστευτικό-προσφυγικό θέτουν σε μεγάλο κίνδυνο τα νησιά αυτά.

Όπως αντιλαμβανόμαστε το δημογραφικό πρόβλημα έχει πολλές αιτίες που το διαιωνίζουν. Ας ξεκινήσουμε με την οικονομική κρίση η οποία σίγουρα αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα στο πρόβλημα δίχως να είναι όμως αυτή ο λόγος που εμφανίστηκε όπως ισχυρίζονται διάφοροι ερευνητές. Η κρίση όμως πυροδότησε μια διαδικασία σημαντικής μείωσης του πληθυσμού της χώρας λόγω της μείωσης των γεννήσεων αλλά και της ανατροπής του ισοζυγίου στο μεταναστευτικού.  Έπειτα έρχεται το Brain Drain, το οποίο επιδεινώνει σε σημαντικό βαθμό το πρόβλημα καθώς αφαιρεί μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού το οποίο βρίσκεται στην παραγωγική του ηλικία. Τελευταία αιτία είναι  η ανεπάρκεια δομών, ιδιαίτερα πάλι στα νησιά όπου οι κάτοικοι πρέπει να ζήσουν με ένα άνισο κατανεμημένο νοσοκομειακό δίκτυο, με δυσκολία πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και με επιπλέον κρυμμένα κόστη όταν απαιτούνται μεταφορές και διαμονές. Όλα αυτά παίζουν σημαίνοντα ρόλο στην απόφαση των ζευγαριών που μένουν σε νησιά ή απομακρυσμένες περιοχές να δημιουργήσουν οικογένεια, να μείνουν ή να φύγουν από τον τόπο τους.

Συνοπτικά το δημογραφικό πρόβλημα επιφέρει τα εξής αποτελέσματα:

• Γήρανση του πληθυσμού
• Μείωση εργατικού δυναμικού
• Επιβάρυνση του ΑΕΠ

ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ;

Λύσεις φυσικά και υπάρχουν με πολλές εξ αυτών να είναι αποτέλεσμα στοιχείων που ήδη έχουμε. Για παράδειγμα η Ελλάδα βρίσκεται αρκετά χαμηλά στην κατάταξη της Ευρώπης σχετικά με την υιοθέτηση πολιτικών στήριξης της μητρότητας, της οικογένειας και της γονιμότητας. Συνεπώς κύριος στόχος εδώ θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος ενίσχυσης των ζευγαριών που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία μέσω χρηματικής ενίσχυσης για κάθε παιδί, αύξηση ευκαιριών εργασίας από το σπίτι για τις γυναίκες κ.α.

Επιπλέον θα πρέπει να υπάρχει πρόσφορο έδαφος ειδικά στις ακριτικές περιοχές ώστε οι νέοι να μείνουν και να δημιουργήσουν εκεί τις οικογένειες τους. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να υπάρξει μια σειρά από στοχευμένες ενέργειες που θα πρέπει να γίνουν. Όπως:

• Εξισορρόπηση του κόστους ζωής με το οικογενειακό εισόδημα.
• Επιδότηση ενοικίου για κάθε νέο νοικοκυριό.
• Διευρυμένη παροχή δωρεάν και επαρκούς φροντίδας των παιδιών προσχολικής ηλικίας.
• Ουσιαστική στήριξη και αναβάθμιση όλων των δομών και υπηρεσιών.
• Ενημέρωση πολιτών σχετικά με τα προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης για επαγγέλματα όπως ο κτηνοτροφικός / γεωργικός τομέας.
• Αξιοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης το οποίο μπορεί να προσδώσει πολλές και σημαντικές ευκαιρίες για την ανάπτυξη των περιοχών αυτών.
• Ψηφιακή αναβάθμιση.

Τα αποτελέσματα της απογραφής του 2021-2022 αναμένονται ακόμη πιο δυσοίωνα από τα προηγούμενα, ας ελπίσουμε να δοθεί στο δημογραφικό πρόβλημα η προσοχή που πρέπει και να αντιστραφεί γρήγορα η κατάσταση.

Πηγές: Ελληνική Στατιστική Αρχή ( ΕΛΣΤΑΤ ). https://www.statistics.gr/