Οι πρόσφατες αποκαλύψεις εκτεταμένων κυκλωμάτων φοροδιαφυγής, που έχουν προκαλέσει απώλειες εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ από φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, έχουν αναδείξει σοβαρές αδυναμίες στους μηχανισμούς ελέγχου.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αξιοποίηση προσώπων που εμφανίζονται ως νόμιμοι εκπρόσωποι επιχειρήσεων, ενώ στην πραγματικότητα ενεργούν για λογαριασμό άλλων.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΑΑΔΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να απαιτείται αυτοπρόσωπη παρουσία ενώπιον της φορολογικής διοίκησης, πριν ολοκληρωθεί η έναρξη δραστηριότητας, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις ότι το πρόσωπο που εμφανίζεται ως ιδιοκτήτης ή διαχειριστής δεν είναι εκείνο που ασκεί τον πραγματικό έλεγχο.

Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός με τους «αχυρανθρώπους»

Η πρακτική που επιχειρεί να αντιμετωπίσει η φορολογική διοίκηση βασίζεται στη χρησιμοποίηση προσώπων τα οποία αναλαμβάνουν τυπικά την ιδιότητα του μετόχου, του εταίρου ή του διαχειριστή, χωρίς να έχουν ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις της επιχείρησης.

Πίσω από τις επίσημες καταχωρίσεις βρίσκονται οι πραγματικοί επιχειρηματίες, οι οποίοι ελέγχουν τη λειτουργία της εταιρείας και καρπώνονται τα οικονομικά οφέλη.

Όταν η επιχείρηση δημιουργήσει σημαντικές ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την Εφορία και τον ΕΦΚΑ, οι πραγματικοί διαχειριστές μπορούν να αποχωρήσουν από το συγκεκριμένο εταιρικό σχήμα, αφήνοντας τα χρέη πίσω τους.

Στη συνέχεια, η ίδια δραστηριότητα επανεμφανίζεται μέσω άλλης εταιρείας, με νέο Αριθμό Φορολογικού Μητρώου και διαφορετικό πρόσωπο στη θέση του νόμιμου εκπροσώπου.

Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να συνεχίζεται η επιχειρηματική λειτουργία ακόμη και στον ίδιο επαγγελματικό χώρο, με τους ίδιους ουσιαστικούς υπευθύνους, ενώ οι προηγούμενες φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις παραμένουν ανεξόφλητες.

Γιώργος Πιτσιλής: Πρόσθετος έλεγχος πριν από την έναρξη

Το ενδεχόμενο αλλαγών στη διαδικασία σύστασης επιχειρήσεων περιέγραψε ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, σε δηλώσεις του στο MEGA.

Όπως επισήμανε, η απλοποίηση των διαδικασιών για την έναρξη επιχειρηματικής δραστηριότητας έχει αξιοποιηθεί καταχρηστικά από ορισμένους, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση των μηχανισμών πρόληψης.

Σύμφωνα με τον Διοικητή της Αρχής, οι υποθέσεις που έχουν ήδη εντοπιστεί έχουν επιτρέψει στις ελεγκτικές υπηρεσίες να αναγνωρίσουν χαρακτηριστικά και επαναλαμβανόμενα μοτίβα που συνδέονται με τη χρησιμοποίηση εικονικών προσώπων.

Η κατεύθυνση που εξετάζεται δεν προβλέπει γενικευμένη υποχρέωση φυσικής παρουσίας για όλους όσοι επιθυμούν να ιδρύσουν επιχείρηση.

Αντίθετα, σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται ενδείξεις αυξημένου κινδύνου, η ηλεκτρονική διαδικασία θα μπορεί να διακόπτεται προσωρινά, ώστε ο ενδιαφερόμενος να καλείται για πρόσθετη εξακρίβωση στοιχείων από την ΑΑΔΕ.

Η επιδίωξη είναι να εντοπίζονται εγκαίρως ύποπτες εταιρικές συστάσεις, χωρίς να παρεμποδίζεται αδικαιολόγητα η επιχειρηματική δραστηριότητα.

Διασταυρώσεις στοιχείων από ΓΕΜΗ και φορολογικά μητρώα

Σημαντικό ρόλο στον νέο σχεδιασμό αναμένεται να διαδραματίσει η συστηματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων ηλεκτρονικών πληροφοριών.

Η ΑΑΔΕ εξετάζει την ενίσχυση των διασταυρώσεων ανάμεσα στα δεδομένα του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ) και στα στοιχεία που διαθέτει η φορολογική διοίκηση.

Μέσα από τη συνδυαστική επεξεργασία των πληροφοριών θα είναι δυνατόν να αναδεικνύονται εταιρικές διασυνδέσεις, διαδοχικές αλλαγές διαχειριστών και περιπτώσεις στις οποίες τα ίδια πρόσωπα εμφανίζονται επανειλημμένα σε διαφορετικά επιχειρηματικά σχήματα.

Τέτοιες ενδείξεις μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για περαιτέρω έλεγχο, ιδίως όταν συνδυάζονται με ιστορικό οφειλών ή άλλες ύποπτες πρακτικές.

Κεντρική επιδίωξη είναι να αποκαλύπτονται οι πραγματικοί δικαιούχοι και οι ουσιαστικοί διαχειριστές των επιχειρήσεων, πέρα από τα πρόσωπα που αναγράφονται τυπικά στα επίσημα μητρώα.

Παράλληλα, ο σχεδιασμός αποσκοπεί στη διατήρηση της ταχύτητας των διαδικασιών για τη μεγάλη πλειονότητα των επιχειρηματιών, με τους πρόσθετους ελέγχους να επικεντρώνονται στις περιπτώσεις που εμφανίζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά κινδύνου.

Αναδιοργανώνονται οι περιφερειακές φορολογικές υπηρεσίες

Την ίδια περίοδο, η ΑΑΔΕ προωθεί αλλαγές και στην εσωτερική οργανωτική της δομή, με επίκεντρο τις Περιφερειακές Υπηρεσίες της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογικών Λειτουργιών.

Με δύο αποφάσεις εξαιρετικά επείγοντος χαρακτήρα ενεργοποιείται οργανωτικός μηχανισμός για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την παρακολούθηση της αναδιάρθρωσης.

Βασικό ρόλο αναλαμβάνει Ομάδα Διοίκησης Έργου, αποτελούμενη από έναν επικεφαλής και 30 μέλη, στην πλειονότητά τους στελέχη υψηλής διοικητικής βαθμίδας.

Η ομάδα θα αναλάβει την προετοιμασία των αναγκαίων οργανωτικών και τεχνικών παρεμβάσεων, καθώς και τον συντονισμό των υπηρεσιών που συμμετέχουν στη διαδικασία.

Στις αρμοδιότητές της περιλαμβάνονται επίσης η εξασφάλιση κατάλληλων κτιριακών εγκαταστάσεων και υλικοτεχνικού εξοπλισμού, η κατάρτιση χρονοδιαγραμμάτων και η παρακολούθηση της υλοποίησής τους.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη μετάβαση στο νέο λειτουργικό μοντέλο, με τις απαιτούμενες προσαρμογές στις διοικητικές διαδικασίες, στα πληροφοριακά συστήματα και στη διαχείριση των φυσικών αρχείων.

Η Ομάδα Διοίκησης Έργου θα συντάσσει ακόμη εκθέσεις για την πορεία των εργασιών και θα παρακολουθεί πιθανούς κινδύνους ή καθυστερήσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν την εφαρμογή της αναδιάρθρωσης.

Συντονιστική Επιτροπή με 12 μέλη

Τη συνολική εποπτεία του εγχειρήματος αναλαμβάνει δωδεκαμελής Συντονιστική Επιτροπή, υπό την προεδρία του προϊσταμένου της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογικών Λειτουργιών της ΑΑΔΕ.

Στη σύνθεσή της συμμετέχουν ανώτατα διοικητικά στελέχη από σχεδόν όλους τους κρίσιμους τομείς της Αρχής, μεταξύ των οποίων η φορολογία, το ανθρώπινο δυναμικό, η οργάνωση, οι ψηφιακές υπηρεσίες, οι οικονομικές και τεχνικές υπηρεσίες, ο στρατηγικός σχεδιασμός, η εξυπηρέτηση, η διαχείριση μεταρρυθμίσεων και έργων και η νομική υποστήριξη.

Η επιτροπή θα έχει την ευθύνη της εποπτείας και του συντονισμού των βασικών αποφάσεων, ώστε οι αλλαγές να υλοποιηθούν με οργανωμένο τρόπο.

Με τις δύο αυτές παράλληλες πρωτοβουλίες, η ΑΑΔΕ επιδιώκει αφενός να ενισχύσει την πρόληψη της φοροδιαφυγής ήδη από το στάδιο ίδρυσης μιας επιχείρησης και αφετέρου να αναμορφώσει τη λειτουργία των περιφερειακών υπηρεσιών της, προσαρμόζοντας τους ελεγκτικούς και διοικητικούς μηχανισμούς στις νέες απαιτήσεις.