Η ελλειμματική ηθική της «Επιχείρησης Ελευθερία», του Νίκου Χωριατέλλη, Δικηγόρου Μυτιλήνης

Καθώς η καμπάνια προώθησης του Εθνικού Επιχειρησιακού Σχεδίου Εμβολιασμών κατά του COVID-19, γίνεται αυξανόμενα «επιθετική», τη δημόσια συζήτηση μονοπωλεί η κυβερνητική πολιτική κυρώσεων και κινήτρων στο δρόμο προς τη δημιουργία «τείχους ανοσίας».

Στον απόηχο του χθεσινού μηνύματος του Πρωθυπουργού, που ανακοίνωσε υποχρεωτικότητα εμβολιασμού εν πρώτοις των εργαζομένων σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και των υγειονομικών στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα ανέλαβαν οι αρμόδιοι Υπουργοί, Υγείας,  Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Ανάπτυξης, να εξειδικεύσουν τα μέτρα. Παρότι για το μόνιμο προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά και των στρατεύσιμων και άλλες επαγγελματικές και κοινωνικές ομάδες, ο εμβολιασμός δεν είναι προς το παρόν υποχρεωτικός, η πολιτική «πειθούς» και «κινήτρων» δημιουργεί διευρυμένη αίσθηση ότι έπεται συνέχεια, αναλόγως της προόδου των εμβολιασμών. Εξάλλου,  το σάλο από τις κυβερνητικές ανακοινώσεις μιας σειράς μέτρων άρσης περιορισμών για αυτούς που είναι πλήρως εμβολιασμένοι, αλλά και παροχής κινήτρων (freedom pass) στους νέους προκειμένου να εμβολιαστούν, διαδέχεται πλέον η εξαγγελία για προσεχή λειτουργία όλων των κλειστών χώρων μόνο για εμβολιασμένους, με αυξημένο, πλην προκαθορισμένο, αριθμό επισκεπτών.

Είναι προφανές ότι τόσο η υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού με σκοπό την αποτροπή της διάδοσης της νόσου και μάλιστα επί ποινή αναστολής εργασίας και λοιπών δυσμενών κυρώσεων, όσο και η θεσμοθέτηση «προνομίων εμβολιασμένων», που συνδυάζονται με «στέρηση δικαιωμάτων» πρόσβασης σε καταστήματα και κοινωνικές δραστηριότητες, στους λοιπούς πολίτες, εγείρουν σοβαρά πρακτικά προβλήματα και επιφυλάξεις εφαρμοσιμότητας, καθώς και αυτονόητα ζητήματα ελέγχου νομιμότητας και συνταγματικότητας. Η κατ΄αρχήν νομική δυνατότητα επιβολής υποχρεωτικού εμβολιασμού, υφίσταται ήδη δυνάμει του Ν.4675/2020 και ενόσω έγκριτοι Συνταγματολόγοι σπεύδουν να τοποθετηθούν, υπέρ ή κατά του συνταγματικώς ανεκτού, θεμιτού και σκόπιμου των ανωτέρω κινήσεων, επί του παρόντος φρόνιμο είναι να αποφεύγονται προπετείς γενικεύσεις.

Ενόψει αυτών, εξαιρετικό ενδιαφέρον προσλαμβάνει η υπ΄αριθ. 2387/2020 Απόφαση του Δ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, που αποφάνθηκε εμμέσως υπέρ της Συνταγματικότητας του υποχρεωτικού εμβολιασμού. Αντικείμενο της δίκης αυτής ήταν ο έλεγχος του κύρους ατομικής διοικητική πράξη ΝΠΔΔ, περί αποκλεισμού από Βρεφονηπιακό Σταθμό, νηπίου που οποίο δεν είχε προβεί στον, προβλεπόμενο από τον Κανονισμό, εμβολιασμό. Ως εκ τούτου, η σχετική κρίση του ΣτΕ προσιδιάζει σε διακριτό ζήτημα, αποδεχόμενη ορθά ότι και κάθε νήπιο είναι φορέας ορισμένων θεμελιωδών δικαιωμάτων, ασχέτως εάν δεν μπορεί να τα προβάλει αυτοδύναμα ενώπιον Δικαστηρίου, χρήζοντας ιδιαίτερης προστασίας.

Ωστόσο, οι παραδοχές του Δικαστηρίου εκτείνονται στο ευρύ πεδίο της στάθμισης της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε επίπεδο Συντάγματος και Διεθνούς Δικαίου, με μέλημα την προστασία της δημόσιας υγείας. Αδιαμφισβήτητα, η μέριμνα για τη δημόσια υγεία αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του Κράτους, στο πλαίσιο της οποίας η Πολιτεία οφείλει, μεταξύ άλλων, να λαμβάνει απαραίτητα μέτρα.

Εντούτοις, κάθε παρέμβαση στην προσωπικότητα, στην ιδιωτική ζωή και τη σωματική ακεραιότητα του ατόμου διά του υποχρεωτικού εμβολιασμού, συνιστά επέμβαση σε συνταγματικώς κατοχυρωμένα δικαιώματα. Ως τέτοια, δύναται να δικαιολογηθεί συνταγματικά υπό δύο σωρευτικά προϋποθέσεις:

«α) ότι προβλέπεται από ειδική νομοθεσία, υιοθετούσα πλήρως τα έγκυρα και τεκμηριωμένα επιστημονικά, ιατρικά και επιδημιολογικά πορίσματα στον αντίστοιχο τομέα και

β) ότι παρέχεται δυνατότητα εξαίρεσης από τον εμβολιασμό σε ειδικές ατομικές περιπτώσεις, για τις οποίες αυτός αντενδείκνυται».

Έστω και με τις ανωτέρω παραδοχές πρέπει να γίνεται δεκτή η αρχή της επιφύλαξης του νόμου, καθώς ορίζει το άρθρο 5 παρ. 1 Σ, για την Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και την προσωπική ελευθερία, που ειδικότερα προβλέπει ότι «Καθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητα του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη», καθώς το αρ.5 παρ. 5 εδ. β΄ Σ. που ορίζει ότι: «Καθένας έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας και της γενετικής του ταυτότητας. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την προστασία κάθε προσώπου έναντι των βιοϊατρικών παρεμβάσεων».

Σε κάθε περίπτωση, ο εμβολιασμός είναι πάντοτε προαιρετικός, εφόσον δεν νοείται υποχρεωτικός εμβολιασμός με την έννοια του φυσικού καταναγκασμού. Άλλωστε, ο εμβολιασμός στοχεύει πρώτα στη δημιουργία προσωπικής ανοσίας, ώστε και τυχόν προσωπική απροθυμία υπαγωγής στον εμβολιασμό γίνεται αντιληπτή πρώτιστα ως ζήτημα αυτοδιακινδύνευσης και όχι ως αντιστράτευση προς τα κοινωνικά αγαθά και τη δημόσια υγεία. Σ΄αυτό το πλαίσιο όλα τα  κράτη επιχειρούν είτε με κίνητρα, είτε μέσω πειθούς και προτροπών, προεχόντως να πείσουν τους πολίτες να εμβολιαστούν.

Κατά συνέπεια, είτε πρόκειται για «Προνόμια εμβολιασμένων» είτε για «στέρηση δικαιωμάτων» στους λοιπούς πολίτες,  οι όποιοι περιορισμοί επιβάλλονται, πρέπει να δικαιολογούνται με βάση την αρχή της αναλογικότητας την αρχή της νομιμότητας, αλλά και τη μη παραβίαση της γενικής αρχής της ισότητας.

Αυτό που διαφαίνεται όμως υπό την παρούσα πολιτική διαχείριση αποβαίνει προεχόντως αντίστροφο, αφού η κρατική παρέμβαση έχει εξ ορισμού  προέχοντα στόχο να περιορίσει και όχι να ενθαρρύνει και να διαφοροποιήσει μεταξύ ορισμένων κοινωνικών ομάδων, ενώ και σε καμία περίπτωση δεν εμπνέει ενότητα, σύμπνοια και κοινωνική ειρήνη μεταξύ των πολιτών, σε μια παρατεταμένα δύσκολη συγκυρία.

Έχω τη γνώμη, ότι όλως ατυχώς από τη σχετική πολιτική πρωτοβουλία, όλως ατυχώς ελλείπει το στοιχείο του ηθικού ερείσματος. Με βάση τα ανωτέρω, θα ήταν πολλαπλά ωφέλιμο εάν η σχετική νομοθετική πρωτοβουλία εμπνεόταν από το Αριστοτελικό ιδεώδες μιας ηθικής σκοποθεσίας της πολιτικής, θεμελιωμένης κατά τον ορθό λόγο. Η διαβούλευση και η προαγωγή του διαλόγου μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων και απόψεων αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό για την επικράτηση του Λόγου, που σύμφωνα με τον Αριστοτέλη θα πρέπει να καθορίζει τις πράξεις μας, και άρα και την πράξη σε επίπεδο πολιτικής.Αλλά και από ανθρωπολογικής άποψης, θα ήταν καλύτερα το Κράτος να εξέφραζε ως οντολογικό θεμέλιο της πολι­τικής του, μια βαθύτερη πεποίθηση ότι ο πολίτης ως άνθρωπος είναι φύσει ικανός να πράξει το ορθό στο πλαίσιο του κοινωνικού συμβολαίου, νομοθετώντας χάριν ευγενών πράξεων, αντί να στοχεύει στα ένστικτα και τα πάθη των μαζών.

Η ηθική πολιτική πράξη, εκτός από την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου, οφείλει ανά πάσα στιγμή να συναντάει τους θεσμούς και τις αξίες της κοινωνίας που αποσκοπεί να προστατεύσει. Προς το εὖ ζῆν, το Κράτος θα έπρεπε να ενδιαφέρεται ταυτόχρονα και για την ηθική αγωγή των πολιτών, προτείνοντας ιδεώδη, αξίες, σκο­πούς, σημασίες και όχι ευτελή ανταλλάγματα και κυρώσεις.

Αλίμονο, η καμπάνια του εμβολιασμού θα ενέπνεε μεγαλύτερη σοβαρότητα και αξιοπιστία και θα είχε υψηλότερα ποιοτικά χαρακτηριστικά, εάν επιστράτευε ηθικότερα μέσα ώστε να πείσει για τα οφέλη του εμβολιασμού και δεν προτιμούσε πρωτοβουλίες ΥΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΔΟΣΗΣ, προτρέποντας νέους ανθρώπους με το δέλεαρ μιας πράξης ΕΠΙ ΧΡΗΜΑΣΙ, ή για την αποφυγή κυρώσεων και ενθάρρυνσης κοινωνικών εξοστρακισμών. Ο αντίλογος που προτείνεται για τη δικαιολόγηση της πολιτικής αυτής, δεν έχει βάθος, αλλά δείχνει ότι τα ίδια και χειρότερα συμβαίνουν και σε άλλες χώρες, που επιβραβεύουν τους εμβολιαζόμενους είτε με οικονομική βοήθεια, είτε με αλλότρια κίνητρα που περιλαμβάνουν από δωρεάν εισιτήρια σε αθλητικές εκδηλώσεις και συναυλίες, ακόμα και δωρεάν γεύματα και ποτά, παγωτά, μπύρες και λουκάνικα, μέχρι και σέρβις αυτοκινήτων (!!!). Όλα, αυτά δεν μπορώ να τα δεχθώ ως χρήσιμα παραδείγματα προς μίμηση στην Ελληνική κοινωνία.

Εξάλλου, μόνη έγκυρη συμβουλή στο τιθέμενο ζήτημα θα έπρεπε να επαφίεται σε ειδικούς της ιατρικής επιστήμης, αφού αυτά τα χαρακτηριστικά απαιτεί η αξιόπιστη ενημέρωση. Αντ΄αυτών, η κυβέρνηση προτιμά να επιδίδεται σε κυνήγι μαγισσών και επιχειρεί να επιστρατεύει δημάρχους, αντιδημάρχους, προέδρους κοινοτήτων και λοιπούς αιρετούς, επιδιδόμενη σε μια γλαφυρή εκστρατεία που βγαίνει στους δρόμους σε κάθε συνοικία και γειτονιά ακόμα και πόρτα – πόρτα, απευθυνόμενη ακόμη και τοπικούς ιερείς που καλούνται να μεταπείσουν το ποίμνιο τους.

Συνολικά, ένα σημαντικό στοιχείο κάθε επιτυχημένης (με την έννοια της εξυπηρέτησης του δημόσιου συμφέροντος) δραστηριότητας, είναι ο συνδυασμός της ομόνοιας και της δικαιοσύνης. Σ΄αυτό και μόνο το πλαίσιο ο στοιχειώδης θετικός ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ μπορεί πράγματι να αποτελέσει ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο, μέσα από ένα διάλογο που πρέπει πάντα να διεξάγεται με σεβασμό, επιχειρήματα και πειθώ, ώστε να άρουν οι πολίτες τους δισταγμούς έναντι των εμβολίων.

Αντ΄αυτού, τις απόψεις της κυβέρνησης απηχεί  ένας πολιτικός λόγος αποδοκιμαστικός, επιθετικός, αρνητικός, ακόμη και σκωπτικός, που αν μη τι άλλο δεν εμπνέει εμπιστοσύνη και δεν προάγει τον πολιτικό πολιτισμό. Σαν να μην αρκούν οι διχαστικές και άκρως στερεοτυπικές λογικές, ενδημικές της πανδημίας, τύπου «φταίνε οι ανεύθυνοι νέοι» που μολύνουν τους πρεσβύτερους, «φταίνε οι γεροντότεροι που δεν τηρούν τα μέτρα», «φταίνε οι θρησκευόμενοι που πηγαίνουν στους ναούς» και άλλα πολλά, τώρα προστίθεται και η διάκριση εμβολιασμένων-ανεμβολίαστων.

Με πολιτικό έναυσμα τη συνέντευξη του ιδίου του Πρωθυπουργού στον τύπο στις αρχές του μήνα, ο οποίος έβαλε στην ουσία κατά των ανεμβολίαστων πολιτών και σε προφανές λεκτικό ολίσθημα έκανε λόγο ακόμη και για «τζαμπατζήδες» στην εποχή που «το τζάμπα πέθανε», προειδοποιώντας ότι «η χώρα δεν θα ξανακλείσει για να προστατευθούν λίγοι ανεμβολίαστοι». Αν όντως πρόκειται για «λίγους ανεμβολίαστους», προφανώς δεν τίθεται μείζον ζήτημα, αν όμως ως Πρωθυπουργός όλων των ελλήνων απευθύνεστε σε υπολογίσιμο μέρος του πληθυσμού, τότε θα ήταν πράξη μέτρου να επανεξετάσετε την επικοινωνιακή στρατηγική της Κυβερνήσεως της χώρας.

Έκτοτε, τη σκυτάλη αναδέχθηκε σύσσωμο το πολιτικό προσωπικό, με πρώτο το τον γνωστό για τον γλαφυρό πολιτικό του λόγο και κατά τα άλλα αξιότιμο Υπουργό Ανάπτυξης και Επενδύσεων και αντιπρόεδρο του κυβερνόντος κόμματος, έως και τα στελέχη της αντιπολίτευσης. Άπαντες κάνουν λόγω για «ανεύθυνους», «εγωιστές», «ανάλγητους» και «επικίνδυνους», ενώ τα προσιδιάζοντα και διόλου κολακευτικά επίθετα είναι κυριολεκτικά αστείρευτα. Τα παραπάνω συνθέτουν μια διόλου ευχάριστη συνθήκη πόλωσης και διχασμού, ενώ η σχετική προπαγανδιστική λογική εκφράζεται, χωρίς ίχνος κοινωνικής, πόσο μάλλον πολιτικής ευαισθησίας.

Και όλα αυτά τα πλαισιώνει μια διαφημιστική καμπάνια για το τείχος «ΑΝΟΣΙΑΣ», που εκούσια ή ακούσια καθιστά κοινό τόπο στους πολίτες που εμβολιάζονται ότι μετά τον εμβολιασμό μπορούν να διάγουν ευχερώς το βίο τους και να απολαύσουν τις θερινές διακοπές τους,  χωρίς πρακτικό κίνδυνο να μολυνθούν από τον ιό στο εξής. Έτσι για τις ανάγκες σχετικού σποτ στο ραδιόφωνο ο διαφημιστικός «Αντώνης» ετοιμάζεται να αναχωρήσει για τις διακοπές του, όταν την τελευταία κυριολεκτικά στιγμή πληροφορείται αίφνης ότι κάποια φίλη βρέθηκε θετική στον covid και αναγκάζεται σε καραντίνα. Με το εύκολο συμπέρασμα να προτείνεται ευθέως, ότι αν όλη η παρέα είχε εμβολιαστεί κανένα εμπόδιο της πανδημίας δεν θα μπορούσε να οδηγήσει στην ακύρωση των διακοπών.

Η πραγματικότητα ωστόσο μάλλον είναι κατά τι διαφορετική. Έτσι πριν ρίξουμε ολότελα τις μάσκες και χαλαρώσουμε τα μέτρα υγειονομικής προφύλαξης, ας θυμηθούμε ότι και οι εμβολιασμένοι μπορούν να εκτεθούν στον ιό και να καταστούν φορείς του, καθώς επίσης μπορούν και να τον μεταδώσουν σε άλλους, γι΄αυτό και είναι χρήσιμο να διατηρούνται πάντα οι απαραίτητες προφυλάξεις, ιδίως ενόψει της εξαιρετικά μεταδοτικής μετάλλαξης τύπου Δ.

Και ενώ έτσι έχουν τα πράγματα, καθίστανται σαφείς και οι προαιρέσεις και στρατηγικές στοχεύσεις των διοικούντων τις αρμόδιες Αστυνομικές Αρχές στη Λέσβο, να εξαντλήσουν τα περιθώρια της νόμιμης αυστηρότητας τους, σε ελέγχους σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, για να μην αφήσουν «να χαθεί ό,τι κέρδισαν οι πολίτες», ενώ άρχισε ήδη η επιβολή διοικητικών κυρώσεων και λουκέτων, εξ΄αφορμής ορθίων πελάτων.

Ενόψει αυτών, διερωτώμαι ευθαρσώς πλην ρητορικώς:

α) Που είναι κ.κ. η επιλεκτική ευθιξία της Ελληνικής Αστυνομίας έναντι των θυσιών των πολιτών που βιώνουν επί μακρόν μεγάλους περιορισμούς μέσα στην πανδημία, όταν διοργανώνονται και αναπτύσσονται ανενόχλητα «μεγαλειώδεις» κομματικές εκδηλώσεις, χιλιάδων συγκεντρωμένων στην πόλη, που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα;;;

β) Και εντέλει, πριν να εξαπολύσετε κ.κ. ανθρωποκυνηγητό πόρτα πόρτα και προτού κάνετε λόγο για υγειονομικές βόμβες ανεμβολίαστων στα θεμέλια των τοπικών κοινωνιών, σας προκαλώ να γνωστοποιήσετε επισήμως στην Κοινή Γνώμη, ΠΟΣΟΙ εκ των φιλοξενουμένων στο «προσωρινό» ΚΥΤ του Καρά Τεπέ έχουν εμβολιαστεί ως σήμερα και τι ακριβώς προτίθεστε να πράξετε οι αρμόδιοι για τον εμβολιασμό των υπολοίπων στο ΚΥΤ.