Ηαπόφαση του γαλλικού Συνταγματικού Συμβουλίου και τα πρώτα δεδομένα από την Αυστραλία αλλάζουν τη συζήτηση για τα παιδιά και τα social media. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν πρέπει να τα προστατεύσουμε, αλλά πώς — χωρίς να μετατρέψουμε την προστασία σε καθολική ψηφιακή ταυτοποίηση και χωρίς να αφήσουμε τις πλατφόρμες στο απυρόβλητο.
Τους τελευταίους μήνες έχω επανέλθει τρεις φορές στο ζήτημα της πρόσβασης των ανηλίκων στα social media. Όχι επειδή αμφισβητώ την ανάγκη προστασίας τους. Το αντίθετο. Επειδή ακριβώς ένας τόσο σοβαρός στόχος δεν πρέπει να υπηρετηθεί με ένα μέτρο που ακούγεται απλό πολιτικά, αλλά αποδεικνύεται περίπλοκο νομικά και τεχνολογικά.
Οι εξελίξεις μάς δίνουν πλέον αρκετά στοιχεία για μια πρώτη αποτίμηση.
Στις 14 Αυγούστου, το γαλλικό Συνταγματικό Συμβούλιο μπλόκαρε τη νομοθεσία που θα απαγόρευε την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Δεν αμφισβήτησε τον στόχο της προστασίας των ανηλίκων. Έκρινε, όμως, ότι οι συγκεκριμένες διατάξεις προσέβαλλαν δυσανάλογα την ελευθερία έκφρασης και επικοινωνίας και δεν παρείχαν επαρκείς εγγυήσεις για την ιδιωτική ζωή, ιδίως ως προς τον τρόπο επαλήθευσης της ηλικίας.
Αυτή η διάκριση έχει σημασία.
Για να απαγορεύσεις σε μια/έναν/ένα 14χρονο να δημιουργήσει λογαριασμό, πρέπει πρώτα να γνωρίζεις ότι είναι 14χρον@. Και για να το γνωρίζεις με αξιοπιστία, κινδυνεύεις να απαιτήσεις από όλες κι όλους τους χρήστες να αποδεικνύουν ποι@ είναι ή πόσων ετών είναι.
Έτσι, ένα μέτρο που σχεδιάζεται για την προστασία των παιδιών μπορεί, αν σχεδιαστεί πρόχειρα, να οδηγήσει σε μια τεράστια υποδομή επαλήθευσης ηλικίας για το σύνολο του πληθυσμού.
Ακριβώς γι’ αυτό στα προηγούμενα άρθρα μου επέμενα ότι η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται στο «15 ή 16;». Πρέπει να περιλαμβάνει την αναλογικότητα, την ελαχιστοποίηση των δεδομένων, το privacy by design και το ποι@ τελικά φέρει την ευθύνη: το παιδί, @ γονέας, το κράτος ή η πλατφόρμα.
Η Αυστραλία μάς δίνει τώρα και πραγματικά δεδομένα
Η Αυστραλία έκανε το μεγάλο πείραμα πρώτη, εφαρμόζοντας από τον Δεκέμβριο του 2025 απαγόρευση λογαριασμών social media για τους κάτω των 16 ετών.
Η εφαρμογή της όμως αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολη από την ψήφιση του νόμου. Σύμφωνα με στοιχεία που εξετάζονται πλέον από την αυστραλιανή Γερουσία, περίπου το 80% των ανηλίκων εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί social media τους πρώτους μήνες εφαρμογής. Την ίδια στιγμή, Meta, YouTube και TikTok αναφέρουν εκατοντάδες χιλιάδες λογαριασμούς που έχουν απενεργοποιήσει, ενώ η κυβέρνηση εξετάζει ισχυρότερες ελεγκτικές εξουσίες και αυστηρότερες κυρώσεις.
Δεν σημαίνει ότι ο νόμος απέτυχε. Είναι ακόμη νωρίς για τέτοιο συμπέρασμα.
Σημαίνει όμως κάτι σημαντικότερο: η απαγόρευση δεν είναι από μόνη της πολιτική προστασίας των παιδιών. Είναι ένα μόνο εργαλείο μέσα σε μια πολύ πιο σύνθετη πολιτική.
Και η Ευρώπη φαίνεται να το αντιλαμβάνεται
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη έτοιμη από τον Απρίλιο μια ευρωπαϊκή λύση age verification που επιτρέπει στ@ χρήστ@ να αποδεικνύει ότι πληροί ένα ηλικιακό όριο χωρίς να γνωστοποιεί άλλα προσωπικά δεδομένα. Αυτό είναι ποιοτικά διαφορετικό από τη λογική «δώσε ταυτότητα στην πλατφόρμα».
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή συζήτηση μετατοπίζεται όλο και περισσότερο από την ηλικία του παιδιού στον σχεδιασμό της πλατφόρμας (platform design): εθιστικοί μηχανισμοί (addictive mechanisms), αλγοριθμικές συστάσεις (algorithmic recommendations), ατέρμονη κύλιση (infinite scroll), αυτόματη αναπαραγωγή (autoplay), παραπλανητικά μοτίβα σχεδιασμού (dark patterns) και χαρακτηριστικά που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής (engagement-maximising features) δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται σαν ουδέτερες τεχνολογικές επιλογές. Η ίδια η Επιτροπή έχει πλέον θέσει τα «εθιστικά μοτίβα σχεδιασμού» (addictive designs) στο επίκεντρο της επόμενης ρυθμιστικής της παρέμβασης.
Και άλλες ευρωπαϊκές χώρες αναζητούν πιο βαθμονομημένες λύσεις. Η Πορτογαλία έχει προχωρήσει σε μοντέλο που προβλέπει ρητή γονική συναίνεση για τις ηλικίες 13 έως 16, αντί μιας ενιαίας απαγόρευσης. Η Δανία έχει επιλέξει όριο στα 15 έτη, αλλά προβλέπει δυνατότητα γονικής εξαίρεσης από τα 13 για συγκεκριμένες πλατφόρμες. Η Ισπανία κινείται προς απαγόρευση πρόσβασης κάτω των 16 ετών, σε συνδυασμό με υποχρεωτικά συστήματα επαλήθευσης ηλικίας, ενώ η Αυστρία σχεδιάζει όριο στα 14, χωρίς ακόμη να έχει οριστικοποιήσει τον μηχανισμό εφαρμογής.
Η εικόνα επομένως δεν είναι μια ενιαία ευρωπαϊκή «συνταγή». Είναι περισσότερο ένα εργαστήριο διαφορετικών μοντέλων, όπου δοκιμάζονται διαφορετικά ηλικιακά όρια, γονική συναίνεση, διασφάλιση ηλικίας (age assurance) και διαφορετικός βαθμός ευθύνης των ίδιων των πλατφορμών.
Και τώρα η Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει ανακοινώσει ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα απαγορεύσει την πρόσβαση στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών και ταυτόχρονα πιέζει για κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση στην επαλήθευση ηλικίας.
Μετά τη γαλλική απόφαση και την αυστραλιανή εμπειρία, έχουμε την ευκαιρία να σχεδιάσουμε καλύτερα πριν νομοθετήσουμε.
Όχι εγκαταλείποντας το ηλικιακό όριο. Αλλά εντάσσοντάς το σε ένα σύστημα που θα περνά πραγματικά το τεστ της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, θα συλλέγει τα απολύτως απαραίτητα δεδομένα και θα μεταφέρει σημαντικό μέρος της ευθύνης εκεί όπου βρίσκεται και η ισχύς: στις ίδιες τις πλατφόρμες και στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουν τα προϊόντα τους.
Η Γαλλία δεν μας είπε ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται προστασία.
Μας υπενθύμισε κάτι πιο δύσκολο: ότι ακόμη και όταν ο σκοπός είναι σωστός, δεν είναι αυτομάτως σωστό και κάθε μέσο που επιλέγουμε για να τον πετύχουμε.
Και ίσως αυτό είναι το σημείο στο οποίο η συζήτηση επιτέλους ωριμάζει. Τα παιδιά δεν χρειάζονται λιγότερη προστασία. Χρειάζονται καλύτερη ρύθμιση.
* Ο Γιάννης Σ. Καλαντζάκης είναι συνιδρυτής της Urban Policy Lab ΑΜΚΕ και ιδρυτής της OLYSIS. Είναι εμπειρογνώμων πολιτικών υγείας, cDPO και Lead Verifier κατά EU ETS, ISO 14064-1 και ISO 14064-2.
