Νοέμβρης: Τα παραδοσιακά έθιμα, οι λαϊκές δοξασίες και οι συμβολισμοί του τελευταίου μήνα του φθινοπώρου.Τα λακαριά της Λήμνου.

Ο Νοέμβριος είναι ο ενδέκατος μήνας του χρόνου και σηματοδοτεί τη μετάβαση από το φθινόπωρο προς τον χειμώνα. Στην ελληνική παράδοση είναι ένας μήνας γεμάτος έθιμα, θρησκευτικές γιορτές, λαϊκές δοξασίες και συνήθειες που συνδέονται με τη φύση, την αγροτική ζωή και την προετοιμασία για τις κρύες ημέρες.

Παλιότερα, οι άνθρωποι παρατηρούσαν τον καιρό, τα ζώα και τις αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον, προσπαθώντας να προβλέψουν πώς θα εξελισσόταν ο χειμώνας. Πολλές από αυτές τις παρατηρήσεις πέρασαν από γενιά σε γενιά και απέκτησαν τη μορφή λαϊκών παραδόσεων.

Γιατί ο Νοέμβριος ονομάζεται «Μεσοσπορίτης»;

Σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας ο μήνας αποκαλούνταν επίσης «Σποριάς», λόγω της σύνδεσής του με τη σπορά.Από της γεωργικές δουλειές που γίνονται την εποχή αυτή  ονομάζεται κατά τόπους Σποριάς, Σποριάτης, Σπαρτής, Σπαρτάρης,  Μεσοσπορίτης.

Ονομάζεται επίσης  Κρασομηνάς από το κρασί ανοίγουν αυτήν την εποχή) και Τρυγομηνάς (στα μέρη όπου έχουν καθυστερημένο τρύγο, όπως λ.χ. στην Οινόη του Πόντου). Ονομάζεται ακόμη και Νειαστής (από το ρήμα νειάζω που σημαίνει οργώνω).

Από τον καιρό, τέλος,  που αποτελεί σημαντικό περιεχόμενο του χρόνου, ονομάζεται  κατά τόπους Ανακατωμένος,  Βροχάρης, Παχνιστής, Σκιγιάτης (γιατί μεγαλώνει η νύχτα και σκιάζεται, λένε, η γη) ή για τον ίδιο λόγο, Χαμένος. Λέγεται επίσης και Μπρουμάρης (όνομα, κυρίως του Δεκέμβρη, από τη ρωμαϊκή γιορτή Brumalia , που έχει σχέση  με τις μικρότερες μέρες του έτους γύρω στη χειμερινή τροπή, τις οποίες οι ρωμαίοι ονόμαζαν brumae).

Τα Νικολοβάρβαρα και οι πρώτες χειμωνιάτικες ημέρες

Σημαντική θέση στη λαϊκή παράδοση έχουν τα λεγόμενα «Νικολοβάρβαρα», το διάστημα από τις 4 έως τις 6 Δεκεμβρίου, που περιλαμβάνει τις γιορτές της Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου Σάββα και του Αγίου Νικολάου.

Παρότι οι συγκεκριμένες ημέρες ανήκουν στον Δεκέμβριο, συνδέονται με τις παραδόσεις που σηματοδοτούν την έλευση του χειμώνα. Στη λαϊκή αντίληψη, αυτή την περίοδο αναμένονταν συχνά τα πρώτα έντονα κρύα και οι χειμωνιάτικες κακοκαιρίες.

Η γιορτή των Ταξιαρχών και του Αγίου Μηνά

Ο Νοέμβριος περιλαμβάνει σημαντικές θρησκευτικές γιορτές, οι οποίες έχουν συνδεθεί με τοπικά έθιμα και παραδόσεις.

21 Νοεμβρίου – Εισόδια της Θεοτόκου: Μία από τις σημαντικές θεομητορικές γιορτές, γνωστή σε αρκετές περιοχές και ως γιορτή της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας.

Η Παναγία η Μεσοσπορίτισσα και το πολυσπόρι

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα του Νοεμβρίου συνδέεται με τη γιορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, στις 21 Νοεμβρίου.

Σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας παρασκευάζεται το «πολυσπόρι» ή «μπόλια», ένα φαγητό με διαφορετικά είδη σπόρων και οσπρίων, όπως σιτάρι, καλαμπόκι, φασόλια, ρεβίθια και φακές.

Το έθιμο έχει τις ρίζες του στην αγροτική ζωή και συμβολίζει την ευφορία της γης, την ευλογία της νέας σοδειάς και την προσδοκία για μια χρονιά με αφθονία. Σε ορισμένα μέρη το πολυσπόρι προσφέρεται σε συγγενείς και γείτονες.

Οι λαϊκές δοξασίες για τον καιρό

Ο Νοέμβριος ήταν ανέκαθεν ένας μήνας κατά τον οποίο οι άνθρωποι προσπαθούσαν να προβλέψουν τον καιρό των επόμενων μηνών.

Οι βροχές θεωρούνταν απαραίτητες για την καλλιέργεια της γης, ενώ τα πρώτα κρύα αποτελούσαν ένδειξη ότι ο χειμώνας πλησιάζει. Πολλές παροιμίες αποτυπώνουν αυτή τη σχέση των ανθρώπων με τις καιρικές συνθήκες.

Μία από τις γνωστότερες λαϊκές φράσεις είναι:

«Ο Νοέμβρης έκλεισε; Τα ζευγάρια ας είναι έτοιμα».

Η λαϊκή σοφία αποτυπώνει με αυτόν τον τρόπο τη σημασία της προετοιμασίας για τις χειμωνιάτικες εργασίες και τις ανάγκες της αγροτικής ζωής.

Ο Νοέμβριος στην  Λήμνο  και τα Λακαριά της 

Στην Λήμνο ο Νοέμβριος συνδέεται ιδιαίτερα με  εργασίες για την προετοιμασία των χωραφιών και τη σπορά, ενώ στα σπίτια αρχίζουν οι προετοιμασίες για τον χειμώνα.

Η εποχή αυτή συνδέεται επίσης με την παραγωγή παραδοσιακών προϊόντων, τις οικογενειακές συγκεντρώσεις και τη διατήρηση παλιών διατροφικών συνηθειών.

Τέλη Οκτωβρίου και Νοέμβριο, η χαρακτηριστική μυρωδιά του γλυκάνισου πλανάται στον αέρα στα χωριά του νησιού και θα σας οδηγήσει στα λακαριά, όπως λένε εδώ στη Λήμνο τα παραδοσιακά καζάνια για την απόσταξη του τσίπουρου και του ούζου.

Ο Νοέμβριος δεν είναι απλώς ο μήνας που φέρνει πιο κοντά τον χειμώνα. Είναι ένας μήνας βαθιά συνδεδεμένος με την ελληνική ύπαιθρο, την πίστη, τη γη και τις παραδόσεις. Έθιμα και δοξασίες που διατηρούνται μέχρι σήμερα θυμίζουν έναν τρόπο ζωής όπου οι άνθρωποι βρίσκονταν σε στενή σχέση με τη φύση και τις εναλλαγές των εποχών.