Ολοι πληρώνουμε ακριβά για τις συντάξεις και συντάξεις δεν βλέπουμε

Μετά από τριάντα χρόνια αλλεπάλληλων «μεταρρυθμίσεων», προσαρμογών, αλλά και ένα δεκαετές μνημόνιο που περιέκοψε οριστικά την 13η και τη 14η σύνταξη, βρισκόμαστε περίπου στην αρχή. Νέοι που μπήκαν στην αγορά εργασίας το 1992, όταν ψηφίστηκε ο «νόμος Σιούφα», δηλαδή όταν έγινε η πρώτη προσπάθεια εξορθολογισμού του ασφαλιστικού συστήματος, πλησιάζουν τώρα στη συνταξιοδότηση αντιμέτωποι με τα ίδια αδιέξοδα. Και θα είναι τυχεροί αν προλάβουν το σημερινό καθεστώς, καθώς πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι σύντομα θα προκύψει η ανάγκη για νέες δυσμενέστερες αλλαγές.

Τα στοιχεία που ανακοίνωσε προχθές ο ΟΟΣΑ περιγράφουν με αριθμούς όλη την αλήθεια. Οι ασφαλιστικές εισφορές από τους εργοδότες και οι κρατήσεις στους ίδιους τους εργαζομένους είναι από τις υψηλότερες, η συνεισφορά του κρατικού προϋπολογισμού παραμένει θηριώδης (κοντά στο 16% του ΑΕΠ), τα όρια ηλικίας ανέβηκαν προοδευτικά (στους άνδρες ξεπέρασαν τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και στις γυναίκες τον πλησιάζουν), ενώ το ποσοστό αναπλήρωσης βρίσκεται στο 80,8%, δηλαδή πιο ψηλά απ’ όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ, όπου ο μέσος όρος είναι 50,4%. Κι όμως, οι συντάξεις στη χώρα μας είναι από τις χαμηλότερες σε απόλυτους αριθμούς και προδήλως δεν επαρκούν για να καλύψουν τις στοιχειώδεις ανάγκες. Αν μάλιστα δεν υπήρχε το ελληνικό φαινόμενο της «οικογενειακής αλληλεγγύης», θα είχαμε απίστευτα κοινωνικά δράματα.

Η έκθεση μας προϊδεάζει για την κατεύθυνση στην οποία θα κινηθεί η επόμενη «μεταρρύθμιση» και στη χώρα μας. Ασφαλώς προς αύξηση των ορίων ηλικίας κατά τέσσερα χρόνια, από τα 62 στα 66, με 40 χρόνια εργασίας. Δεν περιμέναμε κάτι διαφορετικό, αν και είναι σαφές ότι δεν αποτελεί λύση. Το προσδόκιμο ζωής μπορεί να ανεβαίνει, αλλά ο εργασιακός βίος επιμηκύνεται με δυσανάλογη ταχύτητα. Η ίδια έκθεση προβλέπει πως όσοι μπήκαν την προηγούμενη δεκαετία στην αγορά εργασίας θα πάρουν σύνταξη στα 71 χρόνια τους. Είναι φανερό ότι η αύξηση του ορίου ηλικίας για συνταξιοδότηση, ως μέθοδος επίλυσης του ασφαλιστικού προβλήματος, έχει ένα ορατό τέλος. Δεν είναι ανεξάντλητη.

Η αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων παραμένει επιτακτική, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επιβάλλεται και η άμεση βελτίωση των αποδοχών των συνταξιούχων. Τα ποικιλώνυμα «βοηθήματα», που προσφέρει αυτή, η προηγούμενη ή η επόμενη κυβέρνηση, τις περισσότερες φορές περιορίζονται στα πολύ χαμηλά εισοδήματα και δεν συνιστούν σταθερή αύξηση του εισοδήματος των συνταξιούχων. Ούτε η δυνατότητά τους να εργάζονται χωρίς περικοπή των αποδοχών τους, την οποία νομοθέτησε τον προηγούμενο μήνα η κυβέρνηση, είναι χωρίς… ενστάσεις. Ορθή και αναγκαία μεν η ρύθμιση, αλλά οι παρενέργειες είναι υπαρκτές. Πρώτον, είναι άλλο ο συνταξιούχος και άλλο ο «εργαζόμενος συνταξιούχος» και, δεύτερον, κάθε θέση εργασίας που καταλαμβάνεται τη στερείται ένας νέος που πιθανότατα την έχει ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη.

Η μακροπρόθεσμη, σταθερή και ουσιαστική αντιμετώπιση του ασφαλιστικού προβλήματος έχει να κάνει με το Δημογραφικό. Η σημερινή αναλογία συνταξιούχων προς εργαζομένους είναι 1 προς 1,7 και βαίνει συνεχώς μειούμενη, ενώ στη δεκαετία του 1990 ήταν 1 προς 4. Είναι προφανές ότι οι εισφορές των εργαζομένων δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος των συντάξεων. Είμαστε ήδη εκτός χρόνου, αλλά έστω και τώρα κάτι πρέπει να γίνει με τη μείωση των γεννήσεων και τη ραγδαία γήρανση του πληθυσμού. Η φράση-κλισέ «είμαστε χώρα συνταξιούχων» αποδίδει δεκαετίες τώρα, με τον πιο ρεαλιστικό τρόπο, τη γηράσκουσα οικονομία της χώρας. Η κατάσταση στο ασφαλιστικό σύστημα δεν πρόκειται να αλλάξει αν πρώτα δεν αλλάξει η δημογραφική βάση της χώρας.

Μέχρι να αντιμετωπιστεί διά των γεννήσεων το πρόβλημα υπάρχει ανάγκη να υπάρξουν κάποιες διορθωτικές κινήσεις. Οι στόχοι της κυβέρνησης, όπως προσδιορίζονται και με τον νέο Προϋπολογισμό, για ανάπτυξη και αυξήσεις στις αποδοχές των εργαζομένων είναι μία μέθοδος. Η καλύτερη αξιοποίηση των αποθεματικών των Ταμείων είναι μια άλλη και η πλήρης κατάργηση της απαράδεκτα πρόωρης συνταξιοδότησης σε ορισμένα επαγγέλματα μια τρίτη. Είναι αναγκαίο να προλάβουμε μια νέα… κατάρρευση του ασφαλιστικού συστήματος προτού η κατάσταση ξεφύγει από κάθε έλεγχο και οι κοινωνικές επιπτώσεις καταστούν πολύ επώδυνες.