Το τηλέφωνο χτυπάει. Άγνωστος αριθμός. Το σηκώνουμε και στην άλλη άκρης της γραμμής ένας άνθρωπος άγνωστος σε εμάς μας ενημερώνει ότι ένας κοντινός μας συγγενής έχει προκαλέσει ατύχημα και πως χρειάζονται χρήματα για να αποφύγει νομικές συνέπειες. Παριστάνοντας τον δικηγόρο, ο άνθρωπος αυτός προσπαθεί να μας δημιουργήσει πανικό. Προσπαθεί να δημιουργήσει τεχνητή έκτακτη ανάγκη, ώστε να μην προλάβουμε να σκεφτούμε ότι «αυτό δεν λειτουργεί έτσι» και να δώσουμε τα χρήματα. Αυτό είναι μόνο ένα απλό παράδειγμα τηλεφωνικής απάτης, που βασίζεται κυρίως στη δημιουργία φόβου, πίεσης και αίσθησης επείγοντος.
Οι τηλεφωνικές απάτες μπορεί να πάρουν πολλές διαφορετικές μορφές, από ψεύτικες κλήσεις που υποδύονται τράπεζες ή δημόσιους φορείς μέχρι σενάρια που εκμεταλλεύονται τον φόβο, την πίεση χρόνου ή την εμπιστοσύνη του θύματος.
Ο υπουργός προστασίας του πολίτη, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, χαρακτήρισε την Τρίτη το φαινόμενο με τις τηλεφωνικές απάτες ως επιδημία και επεσήμανε ότι πρόκειται για ένα πανευρωπαϊκό ζήτημα και ότι, παρά τις εξιχνιάσεις και τις συλλήψεις, οι δράστες πολλαπλασιάζονται και οργανώνονται διαρκώς περισσότερο. Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, προανήγγειλε ήδη την Τετάρτη, στην εκπομπή του Ιορδάνη Χασαπόπουλου και της Ανθής Βούλγαρη στο MEGA NEWS 104,6, την αυστηροποίηση του νομοθετικού πλαισίου, ώστε οι τηλεφωνικές απάτες σε βάρος ηλικιωμένων να αντιμετωπίζονται ως κακούργημα.
Ανεξάρτητα από τις προσπάθειες που κάνει ή αναμένεται να κάνει ο κρατικός μηχανισμός, είναι πολύ σημαντικό όλοι μας να είμαστε ενημερωμένοι σχετικά με το πώς μπορούμε να προστατευτούμε από τους επιτήδειους.
Τεχνικές εξαπάτησης
Οι απατεώνες κάνουν χρήση ορισμένων τεχνικών που τους βοηθά να γίνουν ολοένα και περισσότερο πειστικοί.
- Caller ID spoofing
Το Caller ID spoofing ή CLI spoofing είναι η παραποίηση του αριθμού ή της ταυτότητας που εμφανίζεται στην οθόνη κατά την εισερχόμενη κλήση, ώστε να φαίνεται ότι καλεί κάποιος αξιόπιστος οργανισμός ή γνωστό πρόσωπο. Τεχνικά, αυτό γίνεται επειδή τα στοιχεία αναγνώρισης της κλήσης μπορούν να δηλωθούν ή να τροποποιηθούν κατά τη δρομολόγησή της, με αποτέλεσμα ο παραλήπτης να βλέπει διαφορετικό αριθμό από εκείνον από τον οποίο προέρχεται πραγματικά η κλήση.
- Social engineering
Σε απάτες που βασίζονται σε τεχνικές social engineering, ο δράστης προσπαθεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά του θύματος δημιουργώντας αίσθηση επείγοντος, φόβου ή εμπιστοσύνης. Μπορεί, για παράδειγμα, να ισχυριστεί ότι έχει εντοπιστεί ύποπτη συναλλαγή, ότι ο λογαριασμός κινδυνεύει να μπλοκαριστεί ή ότι απαιτείται άμεση ενέργεια ώστε να αποτραπεί οικονομική ζημιά. Στόχος είναι να πιέσει το θύμα να ενεργήσει γρήγορα, πριν προλάβει να επαληθεύσει όσα ακούει ή να επικοινωνήσει ανεξάρτητα με την τράπεζα ή τον οργανισμό που ο δράστης ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί.
- Vishing
Το vishing είναι μορφή phishing που πραγματοποιείται μέσω τηλεφωνικής ή άλλης φωνητικής επικοινωνίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί και Τεχνητή Νοημοσύνη για τη μίμηση ή την παραποίηση της φωνής κάποιου προσώπου. Η αλλαγή της φωνής μπορεί να πείσει το θύμα ότι συνομιλεί παραδείγματος χάριν με κάποιον συγγενή, φίλο ή άλλο πρόσωπο εμπιστοσύνης, ώστε να το οδηγήσει ευκολότερα σε μια ενέργεια, όπως την αποστολή χρημάτων ή την αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων.
Μέτρα κατά του Caller ID spoofing
Στην Ελλάδα, έχουν ήδη ληφθεί μέτρα για τον περιορισμό του Caller ID spoofing. Από τις 2 Απριλίου 2025 ξεκίνησε σταδιακά η φραγή εισερχόμενων κλήσεων από το εξωτερικό που εμφάνιζαν ως Caller ID γνωστούς αριθμούς τραπεζών-μελών της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών. Σύμφωνα με την ΕΕΤ, το μέτρο είχε άμεσα αποτελέσματα, με τα περιστατικά αυτής της συγκεκριμένης μορφής απάτης να μειώνονται δραστικά και να μηδενίζονται από τον Ιούνιο του 2025. Με απόφαση της ΕΕΤΤ, που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και τέθηκε σε εφαρμογή έως τις 19 Μαΐου 2026, το μέτρο επεκτάθηκε ευρύτερα, με φραγή εισερχόμενων κλήσεων από το εξωτερικό που εμφανίζουν ελληνικό γεωγραφικό αριθμό, δηλαδή αριθμό που αρχίζει από +302 — ο διεθνής κωδικός της χώρας είναι +30, ενώ οι γεωγραφικοί αριθμοί σταθερής τηλεφωνίας αρχίζουν από 2, γι’ αυτό σε διεθνή μορφή εμφανίζονται ως +302.
Πώς μπορούμε να προστατευτούμε
Προκειμένου να μπορέσουμε να αντιληφθούμε ότι μια κλήση αποτελεί προσπάθεια εξαπάτησης, θα πρέπει να γνωρίζουμε τις επίσημες διαδικασίες που ακολουθούνται σε κάθε περίπτωση, ώστε να είμαστε σε θέση να καταλαβαίνουμε πότε κάτι βγαίνει εκτός πλαισίου.
Μία τράπεζα, για παράδειγμα, δεν θα ζητήσει ποτέ username ή password από το web banking, PIN ή άλλα στοιχεία κάρτας ή One Time Password (OTP). «Αν ζητηθούν τέτοια στοιχεία κατά τη διάρκεια μιας απρόσκλητης κλήσης, θα πρέπει να θεωρήσουμε την κλήση ύποπτη.
Επίσης, θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί όταν, κατά τη διάρκεια μιας απρόσκλητης κλήσης, μας ζητείται να πατήσουμε σε link που αποστέλλεται με SMS ή email, να εγκαταστήσουμε εφαρμογή απομακρυσμένης πρόσβασης στον υπολογιστή, να κοινοποιήσουμε ή να καταχωρίσουμε OTP ή να εγκρίνουμε push notification ή συναλλαγή που δεν ξεκινήσαμε εμείς.
Αν μας ζητηθεί κάτι από τα παραπάνω, δεν προχωράμε στην ενέργεια που μας ζητείται και επαληθεύουμε ανεξάρτητα την επικοινωνία, καλώντας εμείς τον επίσημο αριθμό της τράπεζας, της εταιρείας ή του δημόσιου οργανισμού που ο καλών ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί — όχι αριθμό που μας υπαγόρευσε ο ίδιος.
Αν έχουμε ήδη δώσει στοιχεία ή έχουμε εγκρίνει κάποια ενέργεια, επικοινωνούμε άμεσα με την τράπεζα για μπλοκάρισμα καρτών ή πρόσβασης στο web/mobile banking όπου χρειάζεται, αλλαγή διαπιστευτηρίων και έλεγχο των συναλλαγών.
