Ηνίκη του κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία» ή AfD, όπως έχουμε συνηθίσει να το λέμε, στις τοπικές εκλογές ή στις εκλογές των κρατιδίων στη Γερμανία αντιμετωπιζόταν παλαιότερα από τους αγορές ως μια τοπική ιδιορρυθμία των περιοχών της πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, δηλαδή της Ανατολικής Γερμανίας.
Σήμερα, η πολιτική πραγματικότητα έχει μεταβληθεί και μάλιστα με ριζικό τρόπο. Η πρωτιά του AfD ακόμα και σε ένα γερμανικό κρατίδιο δεν αποτελεί απλά ένα τοπικό πολιτικό επεισόδιο. Αλλά έναν δυνητικό συστημικό Αρμαγεδώνα για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Καθώς η Γερμανία αποτελεί τη «λοκομοτίβα» της ευρωπαϊκής οικονομικής και παραγωγικής μηχανής. Οπότε η πολιτική αποσταθεροποίηση στο εσωτερικό της Γερμανίας, προκαλεί ισχυρούς προσεισμούς στις αγορές ομολόγων, την ισοτιμία του ευρώ και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της ΕΕ.
Το πιο άμεσο πλήγμα της επικράτησης του AfD εντοπίζεται στο εσωτερικό της Γερμανίας, με παρενέργειες και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η πολιτική του «τείχους προστασίας», του γνωστού «Brandmauer», δηλαδή η άρνηση των παραδοσιακών κομμάτων, όπως είναι οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU/CSU), οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD), οι Πράσινοι και η Φιλελεύθεροι (FDP) να συνεργαστούν με το AfD οδηγεί αυτομάτως σε πολιτικό αδιέξοδο. Το οποίο μετατρέπεται και σε αντίστοιχο οικονομικό.
Η αδυναμία σχηματισμού σταθερών περιφερειακών κυβερνήσεων, σε συνδυασμό με την πίεση που θα ασκείται στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Βερολίνου, θα παραλύσει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η Γερμανία, η οποία ήδη βρίσκεται αντιμέτωπη με οικονομική στασιμότητα, με αποβιομηχάνιση και με υψηλό ενεργειακό κόστος, κινδυνεύει να εισέλθει σε φάση παρατεταμένης μεταρρυθμιστικής ακινησίας.
Η ατζέντα του AfD περιλαμβάνει αυστηρούς περιορισμούς στη μετανάστευση. Για μια χώρα που αντιμετωπίζει οξεία δημογραφική γήρανση και έλλειψη εκατοντάδων χιλιάδων εξειδικευμένων εργατών, η εφαρμογή τέτοιων πολιτικών απειλεί να συρρικνώσει περαιτέρω το ενεργό παραγωγικό δυναμικό της. Με αποτέλεσμα οι Γερμανοί οικονομικοί αναλυτές να προειδοποιούν ότι η απώλεια της επενδυτικής εμπιστοσύνης και το έλλειμμα εργατικού δυναμικού στα κρατίδια που θα ελέγχει το AfD θα μπορούσαν να μειώσουν το τοπικό ΑΕΠ έως και 1% σε ετήσια βάση, επηρεάζοντας αρνητικά και τις ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες.
Στο επίκεντρο των οικονομικών ανησυχιών βρίσκεται η ιδεολογική θέση του AfD απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ασφαλώς μια νίκη σε τοπικό επίπεδο δεν δίνει άμεση εξουσιοδότηση για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος με ερώτημα την «Έξοδο από την ΕΕ», το γνωστό «Dexit». Ωστόσο ενισχύει θεαματικά την πολιτική ατζέντα της σκληρής αντιευρωπαϊκής δεξιάς, για την «αποσυναρμολόγηση» της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά βασίζεται στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, κεφαλαίων, υπηρεσιών και προσώπων. Μια περιφερειακή κυβέρνηση ελεγχόμενη από το AfD θα μπορούσε να αμφισβητήσει ανοιχτά την εφαρμογή συγκεκριμένων ευρωπαϊκών οδηγιών. Ιδίως στους τομείς της πράσινης μετάβασης, της μεταναστευτικής πολιτικής και των κανόνων των κρατικών ενισχύσεων.
Οπότε σε περίπτωση που η Γερμανία αρχίσει να αμφισβητεί θεσμικά την ευρωπαϊκή συνοχή, το πλήγμα για το ευρωπαϊκό εμπόριο θα είναι τεράστιο. Σχεδόν το 50% των γερμανικών εξαγωγών κατευθύνεται σε κράτη – μέλη της ΕΕ. Τυχόν κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς ή επιβολή γραφειοκρατικών και εθνικών εμποδίων θα οδηγούσε σε κατακόρυφη άνοδο του λειτουργικού κόστους για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, πλήττοντας καίρια τις μικρότερες οικονομίες της περιφέρειας, όπως της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη γερμανική εφοδιαστική αλυσίδα.
Η επικράτηση του AfD, πλήττει ευθέως το βασικό ευρωπαϊκό τρίγωνο, με κορυφές το ευρώ, τις αγορές ομολόγων και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Η αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών στην εκλογική επικράτηση του AfD αναμένεται να είναι άμεση και φυσικά αρνητική. Το AfD ιδρύθηκε αρχικά το 2013 ως ένα κόμμα ακαδημαϊκών των γερμανικών πανεπιστημίων ενάντια στο ευρώ και τη διάσωση των χωρών του Νότου, δηλαδή των PIGS. Αν και η ρητορική του έχει εξελιχθεί στο πέρασμα των ετών, η θεμελιώδης εχθρότητά του προς την Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση παραμένει ενεργή.
Θα πρέπει να αναμένουμε πίεση στην ισοτιμία του Ευρώ. Η προοπτική αυξημένης πολιτικής αβεβαιότητας στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης οδηγεί νομοτελειακά σε υποτίμηση του κοινού νομίσματος έναντι του δολαρίου και άλλων ασφαλών καταφυγίων. Οι επενδυτές θα τιμολογήσουν το αυξημένο «πολιτικό ρίσκο», το λεγόμενο «political risk premium», αποσύροντας κεφάλαια από την Ευρώπη, ειδικά σε μια περίοδο γενικευμένης αναταραχής στην παγκόσμια αγορά ομολόγων.
Σαν αποτέλεσμα θα προκληθεί διεύρυνση των spreads. Η πολιτική αβεβαιότητα στη Γερμανία θα υπονομεύσει τον ρόλο των γερμανικών ομολόγων ως του απόλυτου «ασφαλούς καταφυγίου» της Ευρωζώνης. Ταυτόχρονα, θα αυξήσει τη νευρικότητα για τα ομόλογα και άλλων χωρών όπως της Γαλλίας, της Ιταλία, της Ισπανίας και της Ελλάδας. Εάν η Γερμανία καταστεί πολιτικά ασταθής, η ικανότητα της Ευρωζώνης να συντονίζει δημοσιονομικές παρεμβάσεις, να σχεδιάζει αναπτυξιακά προγράμματα ή να υποστηρίζει μηχανισμούς διάσωσης τίθεται πλέον εν αμφιβόλω.
Αλλά και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα βρεθεί σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Σε περιβάλλον οικονομικής επιβράδυνσης και πολιτικής αστάθειας, η ΕΚΤ ενδέχεται να αναγκαστεί να διατηρήσει μια πιο χαλαρή νομισματική πολιτική για να στηρίξει τη ρευστότητα, διακινδυνεύοντας όμως την αναζωπύρωση του πληθωρισμού, ειδικά αν το ευρώ εξασθενήσει σημαντικά, έναντι των υπολοίπων νομισμάτων.
Πέραν όλων των άλλων τίθεται σε αμφισβήτηση το μέλλον των ευρωπαϊκών επενδύσεων και της πράσινης μετάβασης. Ένας από τους βασικούς πυλώνες του προγράμματος του AfD είναι η κάθετη απόρριψη της κλιματικής πολιτικής της ΕΕ και του λεγόμενου «Green Deal». Το AfD τάσσεται υπέρ της επιστροφής στα ορυκτά καύσιμα, της χρήσης πυρηνικής ενέργειας και της πλήρους αποκατάστασης των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία.
H επικράτηση του AfD σε τοπικό επίπεδο, θα παγώσει τις επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και τις πράσινες υποδομές στα εν λόγω κρατίδια. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο ρυθμιστικό χάσμα εντός της Γερμανίας. Οι αυτοκινητοβιομηχανίες και οι βαριές βιομηχανίες, που ήδη μετασχηματίζονται προς την ηλεκτροκίνηση και τον μηδενικό άνθρακα, θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα αβέβαιο και αντιφατικό νομοθετικό πλαίσιο.
Επιπλέον, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Γερμανία θα δυσκολευτεί να ηγηθεί των διαπραγματεύσεων για τον επόμενο Πολυετή Προϋπολογισμό της ΕΕ. Η πίεση που θα ασκεί το AfD στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα καταστήσει σχεδόν αδύνατη οποιαδήποτε συζήτηση για αύξηση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους κατά το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης ή ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Η νίκη του AfD στις γερμανικές τοπικές εκλογές δεν αποτελεί απλά μια τοπική ψήφο διαμαρτυρίας. Είναι το προμήνυμα μιας βαθύτερης δομικής αλλαγής, τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και για την Ευρωπαϊκή Οικονομία. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο και σαφές. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση δοκιμάζεται στον ίδιο της τον πυρήνα.
Διότι χωρίς μια ισχυρή, προβλέψιμη και οικονομικά εύρωστη Γερμανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να διολισθήσει σε μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικού κατακερματισμού, χαμηλής ανάπτυξης και νομισματικής αβεβαιότητας. Το ευρώ, αν και δεν κινδυνεύει με άμεση κατάρρευση, θα χάσει μέρος της ελκυστικότητάς του ως διεθνές ισχυρό νόμισμα, ενώ η Ευρώπη συνολικά θα δει τη γεωοικονομική της ισχύ να αποδυναμώνεται σε έναν ολοένα πιο ανταγωνιστικό κόσμο.
Δεν χρειάζεται να οδηγηθούμε σε «Dexit», για να υπάρξει πρόβλημα ανάλογο του «Brexit». Η κυριαρχία του AfD δεν μοιάζει σε τίποτα με την υπόθεση του «Brexit». Το «Brexit» απομάκρυνε μια χώρα που συχνά ασκούσε βέτο στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, επιτρέποντας για παράδειγμα στα υπόλοιπα 27 μέλη να προχωρήσουν σε κοινό δανεισμό μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Αντιθέτως, η πολιτική κυριαρχία του AfD στη Γερμανία, προτού καλά – καλά τεθεί το θέμα του «Dexit» θα παραλύσει τον ίδιο τον μηχανισμό λήψης των αποφάσεων της ΕΕ. Χωρίς τη γερμανική συνδρομή και έγκριση, καθίσταται αδύνατη η έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους, η αντιμετώπιση νέων χρηματοπιστωτικών κρίσεων, η χρηματοδότηση της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας ή ακόμα και η δημιουργία ενός νέου αναπτυξιακού ταμείου.
Το σοκ του «Brexit» ήταν η αποχώρηση ενός ισχυρού εταίρου από μια θέση του τραπεζιού. Το σοκ της επικράτησης του AfD είναι η πλήρης αμφισβήτηση της ίδιας της δομής και της ισορροπίας του τραπεζιού.
