Μια νέα μορφή τραπεζικής κατάθεσης, η οποία θα μπορεί να «ταξιδεύει» πάνω στις ίδιες τεχνολογικές υποδομές που χρησιμοποιούνται για τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, εξετάζουν ολοένα περισσότερες ευρωπαϊκές τράπεζες.
Πρόκειται για τις λεγόμενες tokenised deposits, δηλαδή καταθέσεις των οποίων η απαίτηση του πελάτη έναντι της τράπεζας καταγράφεται ή αναπαρίσταται ψηφιακά μέσω τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού (DLT). Με απλά λόγια, δεν πρόκειται για ένα νέο κρυπτονόμισμα, αλλά για την ψηφιακή αναπαράσταση μιας τραπεζικής κατάθεσης.
Σύμφωνα με νέα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA), το 26% των πιστωτικών ιδρυμάτων που συμμετείχαν στην έρευνά της αναμένει να αναπτύξει tokenised deposits μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, έναντι μόλις 16% το 2024.
Η εξέλιξη έρχεται την ώρα που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προωθεί παράλληλα το ψηφιακό ευρώ και νέες υποδομές για τον διακανονισμό tokenised συναλλαγών, καθώς τράπεζες και ρυθμιστικές αρχές αναζητούν τον τρόπο με τον οποίο το παραδοσιακό τραπεζικό χρήμα θα λειτουργεί στη νέα ψηφιακή χρηματοπιστωτική αγορά.
Πού θέλουν να τις χρησιμοποιήσουν
Η EBA εντοπίζει τρεις βασικές εφαρμογές που εξετάζουν οι τράπεζες:
- Διακανονισμό συναλλαγών πάνω σε blockchain, ακόμη και διασυνοριακά,
- Διαχείριση εταιρικών διαθεσίμων και
- Χρηματοδότηση του εμπορίου.
Το βασικό πλεονέκτημα είναι η δυνατότητα μεγαλύτερης αυτοματοποίησης. Μια tokenised κατάθεση θα μπορούσε, για παράδειγμα, να χρησιμοποιηθεί σε μία συναλλαγή όπου η μεταβίβαση ενός tokenised τίτλου και η πληρωμή πραγματοποιούνται σχεδόν ταυτόχρονα και με προκαθορισμένους όρους.
Προς το παρόν, πάντως, η αγορά βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο.
Η EBA επισημαίνει ότι οι πραγματικές εφαρμογές και τα πιλοτικά προγράμματα παραμένουν σχετικά περιορισμένα, ενώ πολλές από τις σημερινές δοκιμές αφορούν μεταφορές μεταξύ πελατών της ίδιας τράπεζας. Η επόμενη πρόκληση είναι να μπορούν αντίστοιχες συναλλαγές να πραγματοποιούνται μεταξύ διαφορετικών τραπεζών και διασυνοριακά.
Η διαφορά από stablecoins και ψηφιακό ευρώ
Σημειώνεται πως το ψηφιακό ευρώ αποτελεί χρήμα κεντρικής τράπεζας. Ένα stablecoin αποτελεί ιδιωτικά εκδιδόμενο ψηφιακό μέσο, το οποίο επιδιώκει να διατηρεί σταθερή αξία έναντι ενός νομίσματος ή άλλου περιουσιακού στοιχείου.
Η tokenised κατάθεση, αντίθετα, παραμένει κατ’ αρχήν απαίτηση του καταθέτη απέναντι σε μία εμπορική τράπεζα, όπως συμβαίνει με μια συμβατική τραπεζική κατάθεση. Η τεχνολογία με την οποία καταγράφεται η απαίτηση δεν αλλάζει από μόνη της τη βασική οικονομική της φύση, σύμφωνα με την EBA.
Αυτό ακριβώς δημιουργεί όμως και ένα νέο ρυθμιστικό ζήτημα.
Η EBA επισημαίνει ότι η απουσία πλήρως εναρμονισμένου ορισμού της «κατάθεσης» στην ευρωπαϊκή νομοθεσία δημιουργεί γκρίζες ζώνες ως προς το πότε ένα token αποτελεί τραπεζική κατάθεση και πότε πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ηλεκτρονικό χρήμα ή κρυπτοστοιχείο που εμπίπτει στο MiCA (Markets in Crypto-Assets Regulation).
Το MiCA είναι το ενιαίο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τις αγορές κρυπτοστοιχείων. Καθορίζει, μεταξύ άλλων, τους κανόνες που πρέπει να ακολουθούν οι εκδότες ορισμένων crypto-assets και stablecoins, καθώς και οι επιχειρήσεις που παρέχουν σχετικές υπηρεσίες στην ΕΕ, με απαιτήσεις για αδειοδότηση, εποπτεία και προστασία των κατόχων τους.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία για τις τράπεζες: εάν ένα token χαρακτηριστεί κατάθεση, εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με βάση το τραπεζικό κανονιστικό πλαίσιο· εάν χαρακτηριστεί crypto-asset, μπορεί να ενεργοποιούνται οι κανόνες του MiCA. Για αυτό η EBA ζητά μεγαλύτερη ρυθμιστική σαφήνεια, καθώς οι tokenised καταθέσεις αρχίζουν να περνούν από τα πιλοτικά προγράμματα σε πραγματικές τραπεζικές εφαρμογές.
Η νέα μάχη για το τραπεζικό χρήμα
Το ενδιαφέρον για τις tokenised deposits αυξάνεται σε μια περίοδο κατά την οποία διαμορφώνονται παράλληλα διαφορετικές μορφές ψηφιακού χρήματος.
Η Κομισιόν έχει ήδη επισημάνει ότι οι tokenised καταθέσεις δεν υπάγονται σήμερα στο MiCA αλλά στην υφιστάμενη τραπεζική νομοθεσία, ενώ η EBA ζητά μεγαλύτερη σαφήνεια ώστε οι τράπεζες να μπορούν να αναπτύξουν προϊόντα χωρίς διαφορετικές εποπτικές ερμηνείες μεταξύ των κρατών-μελών.
Έτσι, δίπλα στο ψηφιακό ευρώ και τα stablecoins εμφανίζεται ένας τρίτος δρόμος: η μεταφορά του ίδιου του τραπεζικού χρήματος στις tokenised αγορές. Και το γεγονός ότι πλέον μία στις τέσσερις ευρωπαϊκές τράπεζες που απάντησαν στην EBA σχεδιάζει να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση δείχνει ότι η συζήτηση αρχίζει να περνά από τα πιλοτικά προγράμματα στην τραπεζική στρατηγική.
