Άλλαξε ο Μανωλιός και έβαλε τα ρούχα του αλλιώς. Αυτή είναι ίσως η καλύτερη περίληψη του οικονομικού προγράμματος που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη.
Στο παλιό λεξιλόγιο της Αριστεράς η αναδιανομή λεγόταν αλληλεγγύη. Στο καινούργιο βαφτίζεται πατριωτισμός. Έτσι αποκτήσαμε την «Πατριωτική Εισφορά» και μάθαμε ότι η δίκαιη κατανομή του πλούτου αποτελεί πλέον περίπου εθνικό καθήκον. Η συσκευασία άλλαξε. Το προϊόν παραμένει εντυπωσιακά γνώριμο.
Το πρόγραμμα προβλέπει παρεμβάσεις 7,39 δισ. ευρώ στην τετραετία, νέο Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης, νέες δημόσιες χρηματοδοτήσεις και φυσικά νέα φορολογικά έσοδα. Ο Τσίπρας επιμένει ότι όλα είναι κοστολογημένα και ότι καμία μόνιμη παροχή δεν θα γίνεται χωρίς μόνιμη πηγή χρηματοδότησης. Αυτό ασφαλώς είναι πρόοδος σε σχέση με τα λεφτόδεντρα της περιόδου 2012 με 2015. Δεν μετατρέπει όμως την παροχολογία σε μεταρρύθμιση.
Υπάρχει μάλιστα μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στιγμή στην ομιλία του. Ο Τσίπρας τόλμησε επιτέλους να διεκδικήσει καθαρά την έξοδο της Ελλάδας από τα μνημόνια. «Εμείς βγάλαμε τη χώρα από τα μνημόνια», είπε. Και πολύ καλά κάνει που το λέει. Διότι έτσι μπορούμε επιτέλους να συμφωνήσουμε και στο υπόλοιπο της πρότασης.
Ο Αλέξης Τσίπρας έβγαλε τη χώρα από τα μνημόνια επειδή προηγουμένως εφάρμοσε με επιτυχία τα σκληρότερα και πιο αχρείαστα μνημόνια, αφαιμάζοντας τους Έλληνες φορολογουμένους. Ο άνθρωπος που ανέβηκε στην εξουσία υποσχόμενος ότι θα τελειώσει τη λιτότητα κατέληξε να γίνει ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός εφαρμοστής της. Αν θέλει σήμερα το παράσημο της εξόδου, πρέπει να πάρει μαζί και τον λογαριασμό που πλήρωσε η μεσαία τάξη.
Ίσως γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον ότι η νέα οικονομική πρόταση μοιάζει τόσο πολύ με την παλιά συνταγή. Περισσότερη κρατική διαχείριση κεφαλαίων, περισσότερες επιδοτήσεις, περισσότερη αναδιανομή και ένας ακόμη φόρος για εκείνους που η πολιτική εξουσία αποφασίζει ότι αντέχουν να πληρώσουν.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις αρχαιότερες τέχνες της ελληνικής πολιτικής. Η εξαγορά ψήφων δεν χρειάζεται φακελάκια. Μπορεί να γίνεται απολύτως νόμιμα μέσω του προϋπολογισμού. Παίρνεις από μία σχετικά μικρή και πολιτικά αντιδημοφιλή ομάδα, υπόσχεσαι χρήματα σε πολύ περισσότερους και παρουσιάζεις τη συναλλαγή ως κοινωνική δικαιοσύνη. Τώρα μπορούμε να την αποκαλούμε και πατριωτισμό.
Υπάρχει όμως ένα κομμάτι της στρατηγικής Τσίπρα που θα ήταν λάθος να αντιμετωπιστεί με ειρωνεία. Είναι η διαφθορά.
Ο Τσίπρας θέλει να μετατρέψει τις επόμενες εκλογές σε δίλημμα «διαφθορά ή εντιμότητα». Το αν το αφήγημα είναι έγκυρο σε όλες του τις πτυχές είναι διαφορετικό ζήτημα. Πολιτικά είναι ισχυρό. Και στην πολιτική αυτή η διάκριση έχει τεράστια σημασία.
Η κατηγορία ότι ένα σύστημα εξουσίας εξυπηρετεί ημετέρους, μοιράζει κρατικό χρήμα, προστατεύει φίλους και λειτουργεί χωρίς επαρκή λογοδοσία βρίσκει εύκολα ακροατήριο στην Ελλάδα. Δεν αντιμετωπίζεται με την απάντηση ότι ο κατήγορος είναι υποκριτής. Ούτε ακυρώνεται επειδή ο Τσίπρας έχει το δικό του κυβερνητικό παρελθόν. Αν μια κατηγορία έχει εγκατασταθεί στη συνείδηση των ψηφοφόρων, πρέπει να απαντηθεί στην πράξη.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη παγίδα για την κυβέρνηση. Αν απαντήσει στον Τσίπρα με έναν ακόμη μεγαλύτερο κατάλογο επιδομάτων, παροχών και εξαιρέσεων, θα αποδεχθεί το γήπεδο στο οποίο εκείνος θέλει να παίξει.
Η απάντηση στην παροχολογία δεν είναι περισσότερη παροχολογία. Η απάντηση στη διαφθορά δεν είναι καλύτερη επικοινωνία. Είναι λιγότερο κράτος εκεί όπου το κράτος μοιράζει προνόμια, περισσότερος ανταγωνισμός, διαφάνεια, ταχύτερη Δικαιοσύνη και λιγότερη δυνατότητα της πολιτικής εξουσίας να επιλέγει νικητές και ηττημένους.
Ο Τσίπρας άλλαξε τη λέξη «αλληλεγγύη» με τη λέξη «πατρίδα». Όλα τα υπόλοιπα είναι σχεδόν ίδια. Αν οι αντίπαλοί του περιοριστούν στο να αλλάξουν τα ποσά των επιδομάτων, τότε ο Μανωλιός θα έχει κερδίσει πολύ πριν ανοίξουν οι κάλπες.
