Το ερώτημα αυτό βρίσκεται πίσω από μια πολυετή επιστημονική έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας θα παρουσιαστούν αύριο, Τετάρτη 18 Νοεμβρίου, στη Βρετανική Σχολή Αθηνών.
Πρωταγωνίστρια είναι η περίφημη Λημνία Γη, ο πηλός ο οποίος από την αρχαιότητα είχε αποκτήσει φήμη θεραπευτικού σκευάσματος και η ιστορία του οποίου συνδέεται με τον Γαληνό, τις αρχαίες τελετουργίες της Λήμνου και τη φαρμακευτική παράδοση πολλών αιώνων.
Η αρχαιομέτρης και επίτιμη ερευνήτρια του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης δρ Έφη Photos-Jones θα παρουσιάσει την έρευνά της σε διάλεξη με τίτλο «The Cure at Lemnos: Can the story of Lemnian Earth form a reliable basis for current biomedical research?» («Η θεραπεία στη Λήμνο: Μπορεί η ιστορία της Λημνίας Γης να αποτελέσει αξιόπιστη βάση για τη σύγχρονη βιοϊατρική έρευνα;»).
Ας θυμηθούμε την ιστορία ενός αρχαίου φαρμάκου
Η Λημνία Γη ήταν ένας ιδιαίτερος πηλός που εξορυσσόταν από συγκεκριμένη περιοχή της βόρειας Λήμνου, κοντά στον Κότσινα, και στη συνέχεια υποβαλλόταν σε ειδική επεξεργασία.
Το τελικό προϊόν κυκλοφορούσε σε μικρά, σφραγισμένα δισκία, γνωστά ως Λημνία Σφραγίς, ενώ στη λατινική ονομαζόταν terra sigillata, δηλαδή «σφραγισμένη γη».
Η χρήση του καταγράφεται ήδη από την αρχαιότητα. Θεωρούνταν αντίδοτο σε δηλητηριάσεις, χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση αιμορραγιών, αιμοπτύσεων και αιματεμέσεων, ενώ κατά την οθωμανική περίοδο είχε αποκτήσει φήμη ακόμη και ως μέσο προστασίας από την πανώλη.
Η εξόρυξη και η παρασκευή του συνοδεύονταν από θρησκευτικές τελετουργίες. Στην αρχαιότητα πραγματοποιούνταν υπό την εποπτεία του τοπικού ιερού, ενώ αργότερα η διαδικασία συνδέθηκε με την Ορθόδοξη Εκκλησία.
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της Λημνίας Γης κατέχει ο σπουδαίος γιατρός της αρχαιότητας Γαληνός, ο οποίος επισκέφθηκε τη Λήμνο το 167 μ.Χ. για να εξετάσει ο ίδιος τις ιδιότητες του πηλού. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, επέστρεψε στη Ρώμη μεταφέροντας 20.000 μικρές σφραγίδες Λημνίας Γης για τους ασθενείς του.
Τι ανακάλυψαν οι σύγχρονοι ερευνητές
Και εδώ βρίσκεται και το πιο ενδιαφέρον μέρος της υπόθεσης!
Η ερευνητική ομάδα της δρος Photos-Jones μελετά τη Λημνία Γη εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια, επιχειρώντας να εξηγήσει γιατί ένας φαινομενικά συνηθισμένος πηλός απέκτησε τόσο μεγάλη φαρμακευτική φήμη.
Οι επιστήμονες διατύπωσαν μια ιδιαίτερη υπόθεση: Οι ιδιότητες του αρχαίου σκευάσματος ίσως δεν οφείλονταν αποκλειστικά στο ίδιο το χώμα, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αυτό επεξεργάζονταν!
Μελετώντας τις περιγραφές των τελετουργιών που είχε καταγράψει ο Γαληνός, εξέτασαν το ενδεχόμενο κατά την παρασκευή του πηλού να προστίθεντο, σκόπιμα ή μη, βιολογικά συστατικά, όπως σιτάρι ή κριθάρι που περιείχαν μύκητες.
Η υπόθεση αυτή οδήγησε σε εργαστηριακά πειράματα, κατά τα οποία οι ερευνητές συνδύασαν διαφορετικούς τύπους αργίλου με τον μύκητα Penicillium purpurogenum.
Τα αποτελέσματα παρουσίασαν αξιοσημείωτες διαφοροποιήσεις.
Ο συνδυασμός του μύκητα με σμεκτίτη, ένα είδος αργίλου, παρουσίασε αντιβακτηριακή δράση σε εργαστηριακές δοκιμές, περιορίζοντας την ανάπτυξη ορισμένων βακτηρίων. Αντίθετα, ο συνδυασμός με καολίνη δεν έδωσε αντίστοιχα αποτελέσματα.
Τα πειράματα για την υγεία του εντέρου
Η έρευνα προχώρησε και σε πειράματα με υγιή ποντίκια.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η χορήγηση παραγώγων από συγκεκριμένους συνδυασμούς πηλού και μύκητα συνδέθηκε με αύξηση της ποικιλότητας των μικροοργανισμών του εντέρου, αλλά και με ενισχυμένη παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου.
Πρόκειται για ουσίες που σχετίζονται με τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τη ρύθμιση φλεγμονωδών διεργασιών.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν τον Δεκέμβριο του 2024 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό PLOS ONE, με τη συμμετοχή ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης και άλλα επιστημονικά ιδρύματα.
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η αρχαία Λημνία Γη θεραπεύει ασθένειες στον άνθρωπο. Δείχνει, ωστόσο, ότι ο συνδυασμός ορισμένων αργιλικών υλικών με μικροοργανισμούς μπορεί να παρουσιάζει βιολογική δραστηριότητα, ανοίγοντας νέες κατευθύνσεις για τη βιοϊατρική έρευνα.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να διερευνήσει η επιστημονική ομάδα: εάν πίσω από μια αρχαία φαρμακευτική πρακτική υπήρχε κάποια πραγματική βιολογική διεργασία, την οποία η σύγχρονη επιστήμη αρχίζει να κατανοεί.
Η διάλεξη της Τετάρτης!
Δυνατότητα διαδικτυακής παρακολούθησης
Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026, από τις 18:00 έως τις 19:00, στη Βρετανική Σχολή Αθηνών, στη Σουηδίας 52.
Διοργανώνεται από τους Φίλους της Βρετανικής Σχολής Αθηνών στην Ελλάδα και θα έχει υβριδική μορφή, με δυνατότητα παρακολούθησης τόσο στον χώρο της εκδήλωσης όσο και διαδικτυακά, κατόπιν εγγραφής.
Η δρ Έφη Photos-Jones είναι επίτιμη ερευνήτρια Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης, με μακρόχρονη επιστημονική δραστηριότητα στη μελέτη των ορυκτών πρώτων υλών της αρχαιότητας. Έχει εργαστεί στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», ενώ η έρευνά της για τις φαρμακευτικές αργίλους του Αιγαίου έχει υποστηριχθεί και από το Wellcome Trust.
Για όσους ενδιαφέρονται να παρακολουθήσουν τη διάλεξη από τη Λήμνο, υπάρχει απευθείας σύνδεσμος εγγραφής στη διαδικτυακή παρουσίαση.



























